Medieval Manuscripts in Cambridge Libraries

A catalogue of Western manuscripts and papyri at Cambridge University Library, the Fitzwilliam Museum and selected Cambridge colleges

Cambridge, University Library, MS Mm.6.17

Collection of theological works

Physical Description

Form: codex
Support: Parchment
Extent: Codex: i + 1 + 7 | 4 ; 65 ; 40 ; 20 + 2 + i leaves.
Foliation:

Mid-20th century

[i] + 1 + 2-8 | 9-77 ; 79-118 ; 119-138 + 143-144 + [ii]

Folio numbers 78, 139, 140, 141, 142 assigned to leaves no longer present in the volume (as per historic foliation practice at Cambridge University Library). Numbering in pencil in the upper right-hand corner of the rectos, by H.L. Pink .

Collation

At its core, the manuscript comprises two codicological units (Quires 3-10 and 11-15). Additional quires were inserted at the front (Quire 2) and at the back (Quires 16-17), and which were of different but presumably near-contemporary production. The same style of formal bookhand is used at both ends (though by more than one hand), and since the additions at the back begin on what must have been initially blank leaves at the end of Quire 15 it seems likely that these were always intended to be bound with the core quires of the manuscript. Another quire (Quire 1) was added to the front of the manuscript; though the subject-matter of its contents fits with the rest of the manuscript, its markedly different production and on a standalone quire suggests that it was a subsequent addition, and so the manuscript has been catalogued as a composite. The 15th-century additions to the endleaves, however, point to the parts of the manuscript having been bound together at a fairly early stage.

  • Quire 18-1 (ff. 2-8: 1st leaf excised) |
  • Quire 24 (ff. 9-12) ;
  • Quire 38 (ff. 13-20)
  • Quire 410 (ff. 21-30)
  • Quires 5-98 (ff. 31-70)
  • Quire 108-1 (ff. 71-77: 8th leaf cancelled) ;
  • Quires 11-158 (ff. 79-118) ;
  • Quire 168 (ff. 119-126)
  • Quire 1712 (ff. 127-138)

18-1 (1st leaf excised) | 24; 38 410 5-98 108-1 (8th leaf cancelled); 11-158; 168 1712

Additions

Addition of a Sufrage to St Egwin of Evesham added to f. 143r (see Part 2 for further details).

Quire signatures ('a-b | 1-15') in the bottom right-hand corner of the recto side of the first leaf of each quire, and '+' in the same position on the first leaf after the centre of the quire, written in pencil by H.L. Pink (no longer indicative; see Collation). Pink also added a collation formula to the rear pastedown).

Binding

Rebound in June 1961 by Douglas Cockerell and Son in Letchworth, according to a note inside the upper cover. Brown quarter leather and marbled paper covering over millboards, with plain pastedowns. The classmark and title ‘Miscellanea’ are tooled on the spine in gold.

Binding height: 270 mm, width: 160 mm, depth: 40 mm.

Labels from a previous binding - including a strip of red Russia leather with the gold-stamped title: ‘Tractatus M.S.’ and scraps onto which are printed the current classmark - are pasted inside the upper board.

History

Provenance and Acquisition

Richard Colingburne (fl. c. 1450-1550) : his ownership inscription on f. 1v:‘ Ricardus Colynburne me possidit’.

A certain date of accession is not known, however the manuscript is first recorded among the collections of Cambridge University Library in a catalogue compiled in 1754-56 by Thomas Goodall (now Cambridge, University Library, MS Oo.7.53-55). It may have belonged to John Moore (1646-1714) , bishop of Ely, and it contains the donation bookplate engraved by John Pine (1690-1756) in 1736, in commemoration of the purchase and donation of Moore's library by George I (1660-1727) (front pastedown. However, as noted there by Charles Sayle - '‘Possibly Bishop Moore's, but not included in any list of his MSS. - C.S.’ - it has not been possible to identify this manuscript among Moore's collections as recorded in Bernard, Catalogi librorum manuscriptorum Angliæ et Hiberniæ (c. 1697) or in the handwritten supplementary list of Moore's manuscripts (now MS Oo.7.50(2)) compiled by Thomas Tanner (1674-1735) after its publication, and these bookplates are not wholly reliable guides to a manuscript's provenance and acquisition.

D. McKitterick, Cambridge University Library: A History. The Eighteenth and Nineteenth Centuries (Cambridge: Cambridge University Press, 1986), pp. 141, 215

Part 1 [Cambridge, University Library, MS Mm.6.17, ff. 2r-8v]

Contents

Language(s): Latin

1. 2v-6v
Tractatus de summa Paenitentiae
Language(s): Latin
Incipit: 2v: [P]eniteas cito peccator cum sit miserator / Judex et sunt hec quinque tenenda tibi
Explicit: 6v: Confitemini domino quoniam bonus sed dominus nec in fide nec in laude peccatis dei confiteri sed tantomodo in laude

A theological poem with prose commentary that has been variously attributed to Peter of Blois , John of Garland , and William de Montibus .

2. 6v-8r
Mikołaj (Nicholas) Venatoris, Suffragan Bishop of Siret (1413-?1434), Compendium de modo confitendi
Language(s): Latin
Incipit: 6v Prima confitens debet confiteri de peccatis cordis, oris et operis, cogitacionis, omissionis et commissionis
Explicit: 8r Hoc compendium factum est per reverendum in Christo patre domini episcopum gerecensem sacre pagine doctorem cognomine veneracionis nacione ungaria ad peticionem magnifici principis domini Nicholai de gahara ipsius regni ungaris comitis palacini et vicarii generalis

Added in the late 15th or early 16th century.

Bloomfield (1979), no. 4097
3. 8r-8v
Confession formula
Language(s): Latin
Incipit: 8r Confiteor deo beate Marie omnibus sanctis et tibi pater quia peccavi nimis
Explicit: 8v Gula per gulam peccavi gustando odorando tangendo lante properanter

Physical Description

Secundo Folio: 3r et deserat et in alijs graviter per duret
Form: codex
Support: Parchment (HFHF)
Extent: Codex: 7 leaves. 220 × 165 mm.

Collation

  • Quire 18-1 (ff. 2-8: 1st leaf excised)

Layout

105 × 75 mm. Not ruled. Single columns. 30-32 lines to the page.

Hand(s)

This part of the manuscript is written by a single scribe in a cursive script with both Anglicana and Secretary features (e.g. single- and double-compartment 'a').

History

Origin: 15th century. ; England.

Part 2 [Cambridge, University Library, MS Mm.6.17, ff. 9r-138v, 143r-144v]

Contents

Language(s): Latin and Middle English

1. 9r-12v
Guigo II, Scala Claustralium
Language(s): Latin
Rubric: 9r Scala claustralium [added title]
Incipit: 9r Cum die quadam corporali manuum labore occupatus
Explicit: 12v et adolescentulis adherebit Delicatus est sponsus iste nobilis est
Final rubric: 12v Explicit liber qui dicitur Scala claustra
PL 40, 1001, 2 a. i
2. 13r-34r
Edmund of Abingdon, Speculum ecclesiae
Language(s): Latin
Rubric: 13r Incipit liber sancti Edmundi confessoris qui nuncupatur speculum ecclesie
Incipit: 13r [I]n nomine domini altissimi dulcissimi nostri ihesu Christi hic incipiunt materie que tanguntur in sermone sequente ruditer dictato ad evitandum curiositatem ne quis dimittat sanctitatem propter curiosam loquelam exteriorem
Explicit: 12v Qui cum deo patre et spiritu sancto vivit et regnat deus per omnia secula seculorum Amen
Final rubric: 12v Explicit tractatus beati Edmundi de Pontiniaco qui appellatur Speculum ecclesie
Forshaw (1973), p. 13
3. 34v-60v
Pseudo-Augustine, Liber exhortationis ad quemdam comitem seu De salutaribus documentis
Language(s): Latin
Rubric: 34v Incipit epistola beati Augustini ad Julianum comitem
Incipit: 34v O mi frater si cupias scire quamvis ego nesciam quam perfectissima
Explicit: 92v sed exultantdo et laudando suscipis in eterna beatudine una cum sanctis et electis tuis eternaliter regnare concedis quia est et tibi cum eterno patre et spiritu sancto vna deitas gloria virtus imperium et potestatas in secula seculorum. Amen
Final rubric: 60v Explicit epistola beati Augustini episcopi ad Julianum comitem
CPPM II B n. 3078
4. 60v-71r
Richard Rolle, Iudica me deus
Language(s): Latin
Rubric: 60v Incipit capitulum de Judicio dei secundum Hampole
Incipit: 60v [I]udica me deus et discerne causam meam de gente non sancta: A deo qui scrutatur cor et renes volo iudicari non ab homine qui solummodo videt ea que exterius apparent
Explicit: 71r Sic in operibus Christi laudem et gloriam querite vt post hanc vitam ad regnum Christi valeatis peruenire Amen
Final rubric: 71r Explicit capitulum de Judicio dei
Daly (1984)
5. 71v-77v
Regula Heremitarum
Language(s): Latin
Rubric: 71v Incipit Regula Heremitarum
Incipit: 71v [H]eremita dicitur quis ab hereo quod est manere quasi herens mite vel pocius ab heremo in quo semotus a turbis viuere debet solus
Explicit: 77v Si apostoli habentes potestatem de evangelio vivere laborabant manibus suis ne quem gravarent cur tu in usus tuos neccessaria non praepares vel fiscellam texemento vel canistrum lentis plecto viminibus texantur et lina capiendis piscibus scribantur et libri vt et manus operetur et anima leccione saturetur. In desiderijs nempe est omnis ociosus
Final rubric: 77v Explicit Regula Heremitarum
6. 79r-92v
Sermon on Judgment Day
Language(s): Latin

The sermon consists of three separate works

6.1. 79r-88r
? Augustine, Tractatus de miseria hominis
Language(s): Latin
Rubric: 79r De die Judicij secundum
Incipit: 79r [F]ratres karissimi quam tremenda est dies illa in qua Christus redemptor omnium veniet cum flamma ignis qui inflammabit adversarios suos
Explicit: 88r Esto igitur bonus tu qui mala despicis quia si malus remanes deus male malum perdet
PL 39.2210
6.2. 88r-89v
Pseudo-Augustine, Sermo de bonis celi et de miseria inferni
Language(s): Latin
Incipit: 88r [H]omo qui laboras gloriam querendo terrenam vanam et lubricam tibi arridentem fallaciter blandientem fieri posset
Explicit: 89v ad melius studium vos prouocet amor glorie

According to Weidmann (2011), p. 242 fn. 34, this is a typical English sermon that largely consists of Pseudo-Augustine's De triplici habitaculo and the Elucidarium of Honorius von Autun.

Römer (1972), 379
6.3. 89v-92v
Caesarius of Arles, De igne purgatorio
Language(s): Latin
Incipit: 89v In leccione apostolica que vobis paulo aute recitata est fratres karissimi audiuimus apostolum dicentem quia fundamentum aliud nemo ponere potest
Explicit: 92v sicut iam sepe dixi quodcumque possumus euadere et minuta sine quibus esse non possumus amore inimicorum et elemosinarum largitate redimere Prestante domino nostro ihesu Christo. Amen
Final rubric: 92v Explicit tractatus de die Judicij secundum
CCSL 104 (1953) 724–9
CPPM 1. 889
PL 39.1946–9
7. 92v-95v
Untitled collection of theological excerpts
Language(s): Latin
Language(s): Latin with some Middle English
7.1. 92v-93r
Quandocumque tribularis: two linked passages on temptation from the Ancrene Wisse and The Chastising of God's Children
Language(s): Latin
Incipit: 92v Quicumque tribularis vel temptaris memento huius remedij
Explicit: 93r Sic nos dominus dimittit ad horam et subtrahit gratiam suam consolamen et solacium a nobis

A previously unidentified copy of Quandocumque tribularis, two linked passages on temptation that are integrated into both the Ancrene Wisse and The Chastising of God's Children, but this Latin piece also circulated as a separate work. Previously, five manuscript copies of the text had been identified [see Colledge and Bazire (1957), p. 260]. This sixth version, like the other copies, has retained the child's exclamation in English: ‘dame dame’.

The text has now been edited in Strub (2024).

7.2. 93r
Tract on bishops and bribery from the Decretum Gratiani
Language(s): Latin
Rubric: 93r Episcopi non debent aliquid accipere a presbiteris vel clericis Capitulo xvj.q.j.
Incipit: 93r Predicator ecclesie Paulus diuinus apostolus acsi canonem ponens Ephesiorum presbiteris immo vero et omni sacrat
Explicit: 93r et cum apparuerit princeps pastorum percipietis inmarcescibilem glorie coronam
7.3. 93r
Tract on almsgiving, perhaps excerpted from the Decretum Gratiani
Language(s): Latin
Rubric: 93r De generibus elemosinarum Distinctio xlv
Incipit: 93r Tria sunt genera elemosinarum
Explicit: 93r et errantes in viam reducere veritatis
7.4. 93r-93v
Tract on almsgiving, perhaps excerpted from the Decretum Gratiani
Language(s): Latin
Rubric: 93r Item Augustinus
Incipit: 93v Due sunt elemosine. una cordis alia pecunie
Explicit: 93v si sine benigno corde tribuitur omnino non sufficit
7.5. 93v
Untitled tract on greed, perhaps excerpted from Jacobus de Voragine's Legenda Aurea
Language(s): Latin
Jacobus de Voragine
Incipit: 93v Nota quod sex sunt que nos ab immoderato diuiciarum appetitu debent retrahare
Explicit: 93v Et alterius que est in perdicione duplicis boni .scilicet. boni in presenti quod est gracia; et boni in futuro. quod est eterna gloria

The same opening line occurs in Oxford, Bodleian Library, MS Ashmole 751 .

7.6. 93v-94r
Collection of theological sayings
Language(s): Latin
Incipit: 93v Melius est homini viam veritatis non agnoscere quam post agnitam retroire
Explicit: 94r Qui enim iactanter orat laudem appetendo humanam non solum eius oratio non delet peccata sed ipsa vertitur in peccatum

Few excerpts contain rubrics, including: ‘De fide’, ‘De spe’, ‘De caritate’, ‘leo papa’.

7.7. 94r-94v
Pseudo-Bernard
Language(s): Latin
Meditationes piissimae de cognitione humanae conditionis (excerpt)
Rubric: 93r Bernardus in meditacionibus
Incipit: 94r Multi multa sciunt et semetipsos nesciunt
Explicit: 94v Et ita per cognicionem mei ascendam ad cognicionem dei
PL 184.485–508
Bloomfield (1979), no. 3126
7.8. 94v
Untitled tract on almsgiving and other works of mercy
Language(s): Latin
Rubric: 93r Ambrosius
Incipit: 94v Rogo vos fratres vt attencius cogitetis quare Christiani vocatis estis et quare crucem Christi in fronte portetis
Explicit: 94v Et est quasi ille qui de antea clave firmat vasculum: in quo putridas paleas habet inclusas etcaetera
7.9. 94v
Poem on the purpose of reading, perhaps based on a similar poem in the Ordinaturus Magister (an apparatus to the Decretum Gratiani)
Language(s): Latin
Incipit: 94v Aliqui legunt ut sciant et hic est superbia
Explicit: 94v Quidam ut edificent et hic est caritas
7.10. 94v
Note against hunters from the Decretum Gratiani
Language(s): Latin
Incipit: 94v Nota contra venatores. distinctio lxxxvj
Explicit: 94v Numquam vidimus venatorem esse sanctum

Full transcription.

7.11. 94v
Note on bishops and bribery from the Decretum Gratiani
Language(s): Latin
Incipit: 94v Episcopi non debent aliquid accipere a presbiteris vel clericis Capitulo xvj. q.j.

Full transcription.

7.12. 94v
Theological saying, perhaps excerpted from Bonaventure's Soliloquium de quatuor mentalibus exercitiis
Language(s): Latin
Rubric: 93r Augustinus
Incipit: 94v Qui enim crescit in scientia et non crescit in bona vita elongatur a Deo

Full transcription.

7.13. 94v-95r
Johannes Wyclif, Tract on simony
Language(s): Latin
Rubric: 94v De symonia
Incipit: 94v Quando enim quis pro pecunia celebrat vel ministrat in officio in quo spiritus sanctus datur nedum facit pecuniam deum suum sed ambas personas immolat idolo quod sic honorat
Explicit: 95r Hoc doctor euangelicus tractatu de symonia . capitulo primo
7.14. 95r
Caesarius of Arles; Pseudo-Augustine, Excerpt from sermon 222 [Sermon 220 of Pseudo-Augustine]
Language(s): Latin
Incipit: 95r Nemo habet iniustum lucrum sine iusto dampno. ubi lucrum ibi dampnum, lucrum in archa. dampnum in consciencia
Explicit: 95r Si enim diem mortis sue cogitare iugiter vellent; animos suos ab omni cupiditate et malicia cohiberent
CCSL 104, 878
PL 39.2152
7.15. 95r
Bede the Venerable, Excerpt from Homiliae 1.13: In dominica secunda post Epiphaniam
Language(s): Latin
Incipit: 95r Bona est castitas coniugalis, melior continencia vidualis, optima perfectio virginalis

Full transcription.

PL 94.9
7.16. 95r
Five biblical riddles with solutions in the tradition of the Solomon and Saturn and Adrian and Ritheus dialogues
Language(s): Latin
Incipit: 95r Quis fuit natus et non mortuus . scilicet Enoc et Helyas
Explicit: 95r Quis fuit semel natus et bis mortuus . scilicet Jonas et Lazarus
7.17. 95r
Remigius of Auxerre, Dicta sancti Augustini in prologo psalterii et aliorum de virtutibus psalmorum [excerpt from the Enarrationes in Psalmos]
Language(s): Latin
Incipit: 95r Canticum psalmorum animas decorat inuitat angelos in adiutorium, effugat demones, reuocat sanctitatem omni peccatori, delet peccata, dominum placat, diabolum effudit, voluntates illicitas extinguit, asperitatem eicit, furorem deprimit, iracundiam frangit
Explicit: 95r Laus dei est quam qui in corde retinet post exitum babilonis in celesti ierusalem gaudebit
7.18. 95v
Peter Lombard, Sententiarum IV libri (excerpt)
Language(s): Latin
Rubric: 95v Augustinus
Incipit: 95v Mentiri Deo potes, sed ipsum fallere non potes
Explicit: Intus enim te inspicit et examinat
7.19. 95v
Peter Chrysologus, Sermo 8 and 42 (excerpts)
Language(s): Latin
Rubric: 95v Petrus Rauenensis in quodam sermone de Jeiunio
Incipit: 95v Manus pauperis Abrahe sinus est, ubi quicquid pauper acciperit, mox reponit
Explicit: Misericordiam qui non dat alteri tollit sibi. Misericordia sibi erit qui sparget pauperi
PL 52, cols 210, 318
8. 95v-97v
? Augustine of Hippo, Sermon on Penance [Sermo 117]
Language(s): Latin
Rubric: 95v Sermo sancti augustini episcopi de penitencia
Incipit: 95v [R]ogo vos fratres karissimi, videte qualis debet esse penitencia
Explicit: 95v Nunc itaque exultemus in domino: gaudeamus cum fletu, memores simus dignacionis diuine et captiuitatis nostre etcaetera
PL 39: 1977-1978
9. 97v-98v
? Augustine of Hippo, Sermon on abstinence [Sermo 147]
Language(s): Latin
Rubric: 97v Sermo sancti Augustini episcopi de veteri et nouo testamento et primum de Abstinencia quadragesimali
Incipit: 97v [S]icut dicit euangelista abstinuisse dominum quadraginta diebus ac noctibus in deserto
Explicit: 98v Hoc est non cogitemus aliud nisi celestis regni dominum et future resurrectionis auctorem, prestante domino nostro ihesu Christo qui viuit et regnat deus per omnia secula seculorum Amen
PL 39: 2031-2032
10. 99r-100v
Pseudo-Augustine; Geoffroy Babion, Sermon on penance [Sermo 393]
Language(s): Latin
Rubric: 99r Sermo sancti Augustini episcopi penitencia
Incipit: 99r [P]enitentes, penitentes penitentes, Si tamen estis penitentes et non estis irridentes mutate vitam reconsiliamini deo
Explicit: 100v Dum viuis age veram penitenciam: ut cum veneris in iudicium dei. non ab eo confudaris sed ab eo in regnum ducaris cum ipsius adiutorio; qui cum deo patre et sancto spiritu regnat dominator omni per infinita secula seculorum. Amen
CPL284, now ascribed to Geoffroy Babion, ed. PL 39: 1713–15
11. 100v
John Cassian, Collationes, Pars II, Decima Quinta, Caput VIII-Caput IX(
Language(s): Latin
Incipit: 100v [E]t re uera maius miraculum est de propria carne fomitem eradicare luxurie quam expellere immundos spiritus de corporibus alienis
Explicit: 100v Et idcirco monentur vt ex hac parte nichil sibi beatitudinis aut glorie audeant vendicare, que dei tantum potencia ac virtute perficitur, sed ex illa vitae sue cordisque intima puritate, ob quam nomina eorum inscribi merentur in coelis.
PL 49: 1007-1009
12. 100v-102v
John Chrysostom, Homilia de muliere Cananaea
Language(s): Latin
Rubric: 100v Vltima pars cuiusdam sermonis sancti Johannis episcopi de muliere chananea de finibus suis egressa
Incipit: 101r [O] mulier, Deus dicit. O mulier. Audiant hec qui iactantur orant et fastidiose precantur
Explicit: 102v Pro hijs omnibus gracias agamus deo per Christum dominum nostrum: cum quo est deo patri vna cum sancto spiritu honor gloria et potestas per immortalia secula seculorum Amen
CPG 4529
CPL 645
ICO 2: 1170–2, 1180–8
PL 66: 116–24
Wilmart (1918), no. 19
13. 102v-104v
John Chrysostom; Pseudo-John Chrysostom, De cruce domini extra ciuitatem (title from other copy)
Language(s): Latin
Rubric: 102v Vltima pars cuiusdam sermonis sancti Johannis episcopi in parastene de virtute sancte crucis
Incipit: 102v [E]t si nosse desideras karissime virtutemcurcies, et quanta possum ad eius laudem dicere
Explicit: 104v Sicut gracio preuaricacio per lignum: ita et salus per lignum. Pro hijs autem omnibus gratias agamus deo: per Christum dominum nostrum Amen
ICO 3. 836–41
Wilmart (1918), no. 13
14. 104v-105r
Haimo of Auxerre, In epistolam Pauli ad Galatas, cap. V
Language(s): Latin
Rubric: 104v Exposicio epistole beati Pauli apostoli ad Galathas (extract)
Incipit: 104v [F]ratres, Spiritu ambulate; et desideria carnis non perficietis etcaetera De hac leccione diuersi doctores non equaliter senciunt, dicentes quidam de spiritu hominis locutum hic apostolum esse
Explicit: 105r Et econtra spiritus concupiscit caro aduersus carnem; quia ille delectatur ieiunijs abstinencia castitate et hijs que carni contraria sunt etcaetera
PL 117: 691B-694C
15. 105r-106v
Pope Gregory I, Homilia XXXI [from the Homiliae XL in Evangelia]
Language(s): Latin
Rubric: 105r Quedam extraccio posterioris partis omelie beati Gregorij pape super illud euangelium Erat ihesus docens in sinagoga eorum sabbatis
Incipit: 105r [E]rat autem docens in sinagoga eorum sabbatis.
Explicit: 106v Nec mora erit in fletibus; quia tergent cicuis transeuntes lacrimas gaudia mansura. Prestante domino nostro ihesu Christo: cui cum patre et spiritu sancto honor et imperium per omnia secula seculorum
Stegmüller, Bibl. no. 2646
CPL 1711
CCSL 141 (1999)
16. 106v-107r
Pope Gregory I, Homilia XXXVIII [from the Homiliae XL in Evangelia]
Language(s): Latin
Rubric: 106v Extraccio cuiusdam partis omelie beati Gregorij pape super illud euangelium Simile est regnum celorum homini regi qui fecit nupcias filio suo etcaetera
Incipit: 106v [M]ulti sunt vocati, pauci vero electi. Tremendum est valde fratres karissimi, quod audiuimu
Explicit: 107r Sed quia nonnunquam mentes audiencium plus exempla fidelium quam docencium verba conuertunt, volo vobis aliquid de proximo dicere, quod corda vestra tanto formidolosius audiant, quanto eis hoc de propinquo sonat etcaetera
Stegmüller, Bibl. no. 2646
CPL 1711
CCSL 141 (1999)
17. 107r-108r
Augustine of Hippo, Sermo 83 (extract)
Language(s): Latin
Rubric: 107r Extraccio ex omelia sancti Augustini episcopi super illud euangelium Silem est regnum celorum homini regi qui voluit raccioni ponere cum seruis suis etcaetera
Incipit: 108r [S]ic inquit et pater meus celestis faciet vobis, si non remiseritis unusquisque vestrum fratribus vestris
Explicit: 108r Ait enim: Donantes vobismetipsis si quis aduersus aliquem habet querelam, sicut deus in Christo donauit vobis etcaetera
PL 38: 515-516
18. 108r-108v
Ambrosiaster, In Epistolam ad Colossenses
Language(s): Latin
Rubric: 108r Exposicio epistole beati Pauli apostoli ad thesalonicenses
Incipit: 108r [F]ratres non cessamus pro vobis orantes et postulantes, ut impleamini agnicione voluntatis eius
Explicit: 108v Nam sine fide Christi nullus egressus de inferno est, quia obligatus peccatis exire ianuas tartari non potest
CPL 184
CSEL 81 (1966–9)
19. 108v-109r
? Augustine of Hippo, Sermo 53
Language(s): Latin
Rubric: 108v Dicta sancti Augustini episcopi contra detractores
Incipit: 108v [Q]vando enim veniet dominus deus noster, non silebit Arguam te.
Explicit: 109r Ipsa tamen triduo ideona fuit conuerti orare plangere et de pena imminenti miscericordiam promereri
PL 39: 1846
20. 109v-110r
Augustine of Hippo, Sermo 84
Language(s): Latin
Rubric: 109v Sermo sancti Augustini episcopi de vera et beata vita
Incipit: 109v [D]ixit dominus cuidam adolescenti. Si vis venire ad vitam, serua mandata
Explicit: Si enim mercedem amamus in opere non deficiamus, et ineternum cum Christo regnabimus
PL 38: 519-520
21. 110r-112r
Augustine of Hippo, Sermo 93
Language(s): Latin
Rubric: 110r Dicta sancti Augustini episcopi super illud euangelium. Simile est regnum celorum decem virginibus etcaetera
Incipit: 110v [E]cce virgo, ecce habet lampades
Explicit: 112r Non consulencium sed irridencium est responsio. Quare irridencium. Quia sapientes erant, quia sapientia erat in illis etcaerea
PL 38: 575-578
22. 112r-113r
Tract on St Peter
Language(s): Latin
Rubric: 112r Dicta sancti Augustini in cathedra sancti Petri
Incipit: 112r [P]etrus respexit dominus lacrimantem, et apertis oculis eius emendauit errorem
Explicit: 113r Et qui ante lacrimas preuaricator extitit, post lacrimas assumptus est: et alios regendos accepit, qui prius semetipsum non rexit, prestante domino nostro qui cum patre et spiritu sancto viuit et regnat per omnia secula seculorum Amen

The first half of the tract corresponds with Sermo 76 from Maximus of Turin's Collectio sermonum antiqua [CCSL 23] while the second part occurs in William of Ockham's Dialogus, Part 3, tract 1, book 4, Chapter 3 [ed. Kilcullen and others (2011)]. However, the work as a whole also occurs in Ambrose's Feria III. Hebdomadae Sanctae [see Sancti Ambrosii, Mediolanensis Episcopi, Opera Omnia (1886), pp. 67-68].

23. 113r
Tract on prayer for the dead
Language(s): Latin
Rubric: 113r Dicta Bede presbiteri quomodo debemus orare pro caris nostris mortuis
Incipit: 112r Anime autem sancte que in hoc seculo iam penitencie satisfaccione purgate a saluatore nostro recipiuntur, cum eoesse credende sunt
Explicit: 113r sicut scriptum est Carissimi que sursum sunt sapite non que super terram, vt nos huius clauigeri regni celestis fulti suffragijs ad Christum dominum nostrum cum eo in eternum mansuri peruenire possitis cui honor et potestas in vnitate deitatus eiusdemque in trinitate personarum per omnia secula seculorum. Amen

Edited as part as a possible sermon [Sermo 191] of Augustine of Hippo in PL 39: 2101-2102.

PL 39: 2101-2102
24. 114r-117r
Collection of Proverbs from the books of Proverbs, Ecclesiastes, Wisdom, Ecclesiasticus, and Tobit
Rubric: 114r Salamon in proverbiijs
Incipit: 112r Dies autem quibus regnauit david super israel quadraginta anni in hebron regnauit septem annis in ierusalem triginta tribus
Explicit: 113r Bona est oracio cum ieiunio et elemosina magis quam thesauros auri condere quoniam elimosina a morte liberat et ipsa est que purgat peccata et facit invenire vitam eternam
25. 118r
Augustine, De uidendo deo [Epistola 147] (extract)
Language(s): Latin
Rubric: 118r Primo: Augustinus ad paulinam de uidendo deo
Incipit: 112r Nos enim iam secundum carnem non nouimus Christum sed secundum spiritum. Spiritus enim ante faciem nostram Christus dominus qui nos in omnem plenitudinem dei misericordia sua implere dignetur ut uideri possit a nobis
Explicit: 113r alios regendos accepit . qui prius seipsum non rexit ; prestante domino deo qui cum patre et spiritu sancto viuit et regnat per omnia secula seculorum Amen
CPL 262
CSEL 44 (1904) 274–331
PL 33: 596–622
26. 118r-118v
Augustine of Hippo, Epistola 148 (extract)
Language(s): Latin
Rubric: 118r Secundo: Augustinus itaque ad fortunacianum
Incipit: 112r Beati mundo corde quoniam ipsi deum videbunt Beatissimus quoque athanasius alexandrinus episcopus cum ageret aduersus arrianos
Explicit: 113r Que uox apostoli immo eius per apstolum Christi est et illa non repudientur testimonia scripturarum quibus deus visus esse narratur quia et inuisiblis est per proriam deitatis naturam et cum uult uideri potest per assumptam sicut placuerit creaturam
CPL 262
CSEL 44 (1904) 274–331
PL 33: 596–622
27. 118v
1st Epistle of St John, Chapter 4 (quotations of 1 John 4:12 and 1 John 4:16)
Language(s): Latin
Rubric: 118v Johannes in epistola
Incipit: 118v Deum nemo vidit umquam lectio prima et capitulo xv
Explicit: 118v Et in alia lectio Deus caritas est et qui manet in caritate in deo manet et deus in eo
28. 118v-124r
Isidore of Seville, Consilia Isidori [epitome of the second book of Isidore of Seville, Synonyma]
Language(s): Latin
Incipit: 118v [O] homo scito temetipsum scito quid sis scito cur ortus sis quare natus sis
Explicit: 124r O homo nichil gracio facias propter laudem humanam nichil propter temporalem operacionem, sed omnia propter vitam eternam. Ad quam nos perducat, qui sine fine viuit et regnat Amen
CPL 1203
PL 83: 825–868
CCCM 111B (2009)
29. 124r-127r
William of Rymyngton, Meditationes siue Stimulus peccatoris (Excerpts: Part I, Chapters I-III)
Incipit: 124r [M]emento miser homo quod cuius es et incinerem reuerteris et ut hoc clarius consideres memento frequncius condicionis triplicis status tui
Explicit: 127r Assit pijssime domine deus ut preualeat nequicia peccatoris et dolent sine omnipotentes ex quo
McNulty (1932-34), p. 64
O’Brien (1965), 278-304
30. 127r-138v
Pseudo-Richard Rolle of Hampole, De XII utilitatibus tribulationis
Rubric: 127r Hampul de tribulacione
Incipit: 127r O Anima tribulata et temptata tibi verbum istud proponitur ut discas de quo tribulaciones deseruiunt et ut eas non solum pacienter
Explicit: 138v Aliter non potes in regnum celorum intrare dicente apostolo: per multas tribulaciones oportes nos intrare in regnum celorum. Quod nobis concedat qui sine fine viuit et regnat. Amen
Bloomfield (1979), no. 1302
31. 143r
Suffrage to St Egwin of Evesham
Incipit: 143r Recolentes celebremus patris nostri festa Egwyne qui hac luce fruens multis claruit miraculis ad postremum sociatus ciuibus ethereis
Explicit: 143r Deus qui hodierna die beati Egwyni confessoris tui atque pontificis animam ad eterna gaudia transtulisti, da nobis eius precibus illuc humiliter tendere, quo pastor gloriosus ducente praecessit Per Christum dominum nostrum Amen

The suffrage is from the proper office of the feast of the deposition of St Egwin, as found in the Evesham Breviary (now Oxford, Bodleian Library, Barlow 41 ).

Added by a 15th-century hand.

32. 143r
Advice based on 1 John 2:15
Incipit: 143r Qui amat Christum mundum non diligit istum

Full transcription; the line also occurs in the Vision of Piers Plowman

Added by a 15th-century hand

33. 143r
Medical recipe for migraine
Rubric: 143r For þe migryn
Incipit: 143r tacke olibam wheet flowre peper cumyn lyke myth made yn powder
Explicit: 143r then make a lytyll plaster ther off and ley hyt ther as the peyn ys

Added by a late 15th- or early 16th-century hand [the same hand that added the next recipe].

34. 143r
Medical recipe for unidentified purpose
Rubric: 143r For [? ssori]
Incipit: 143r Take alysandre parcely violettes sowr dok and whet brod a handfull of all these herbes and stem them in a mort[...]
Explicit: 143r and take iij sponfull of þe just and putt it in posset alle and drynke v mornynges

Added by a late 15th- or early 16th-century hand [the same hand that added the previous recipe].

Physical Description

Secundo Folio: 10r mihi hanc aquam
Form: codex
Support: Parchment (HFFH)
Extent: Codex: 4 ; 65 ; 40 ; 20 + 2 leaves. 220 × 160 mm.

Collation

  • Quire 24 (ff. 9-12) ;
  • Quire 38 (ff. 13-20)
  • Quire 410 (ff. 21-30)
  • Quires 5-98 (ff. 31-70)
  • Quire 108-1 (ff. 71-77: 8th leaf cancelled) ;
  • Quires 11-158 (ff. 79-118) ;
  • Quire 168 (ff. 119-126)
  • Quire 1712 (ff. 127-138)

Layout

155 × 120 mm. Ruled in leadpoint, frame only. Single columns. 30-33 lines to the page, written below top line.

Hand(s)

The core part of the manuscript (Quires 3-10 and 11-14 and the first three leaves of Quire 15) was written by a single scribe in a formal, semi-textualis bookhand.

Quires 2, the rest of Quire 15 and Quires 16-17 were written by several hands, each executing a form of Northern Gothica Textualis.

Added medical recipes on ff. 143r are written in a current Secretary script.

Decoration

Two-line red initials, in Quires 2 and 17 only.

One-line capitals highlighted in red throughout.

Line fillers in red ink.

Headings rubricated in red ink throughout.

History

Origin: 15th century. ; England.

Additional Information

Record Sources

This catalogue entry draws on Margaret Connolly, Manuscripts in the University Library, Cambridge (Dd-Oo), The Index of Middle English Prose (Woodbridge: Brewer, 2009) an unpublished description of the manuscript composed between 1926 and 1930 by M.R. James , now held in the University Archives (UA ULIB 7/3/74).

Availability

Entry to read in the Library is permitted only on presentation of a valid reader's card. For information on eligibility and admissions procedures, see Joining the Library). For further enquiries, and to confirm the availability of the manuscript, please contact the Special Collections Reading Room.

Bibliography

    Sancti Ambrosii, Mediolanensis Episcopi, Opera Omnia, Vol 4 Juxta Editionem Monachorum Sancti Benedicti, (Paris, 1661) Bibliotheca Patrum concionnatoria, Combefis, François (1662) Iohannis Wyclif Tractatus de simonia. Now First Edited, from the Vienna Mss. 4536, 1622, 4504, 4515, 3927, 3937, and 1343; from the Prague Ms. X. E9. and the Trinity College (Dublin) Ms. C.1.24 Wyclif's Latin works, (London, 22, Trübner, 1898) La collection des 38 homélies latines de Saint Jean Chrysostome The Journal of Theological Studies, Wilmart, André (19, 76, 305-327, 1918, https://www.jstor.org/stable/23947279) William of Rymyngton, Prior of Salley Abbey, Chancellor of Oxford, 1372-3 Yorkshire Archaeological Journal, McNulty, Joseph (30, 119, 231-247, 1931) Stephen of Eston, Abbot of Salley, Newminster, and Fountains Yorkshire Archaeological Journal, McNulty, Joseph (31, 49–64, 1932) The "Stimulus peccatoris" of William of Rymyngton Citeaux, O'Brien, Robert (16, 278-304, 1965) Die Handschriftliche Überlieferung der Werke des Heiligen Augustinus Sitzungsberichte (Österreichische Akademie der Wissenschaften. Philosophisch-Historische Klasse). Veröffentlichungen der Kommission zur Herausgabe des Corpus der Lateinischen Kirchenväter, Heft 3,4, Römer, Franz (Wien, 2: Großbritannien und Irland, Böhlau, 1972) Edmund of Abingdon: Speculum Religiosorum and Speculum Ecclesie Auctores Britannici Medii Aevi, (London, Oxford University Press for the Academy, 1973) Incipits of Latin works on the virtues and vices, 1100-1500 A.D. Mediaeval Academy of America publication, Bloomfield, Morton W., (Cambridge, Mass., Mediaeval Academy of America, 1979) An Edition of the Judica me Deus of Richard Rolle Salzburg studies in English literature. Elizabethan & Renaissance studies, (Salzburg, Institut für Anglistik und Amerikanistik, Universität Salzburg, 1984) 'Meddling with Makings' and Will's Work Late-Medieval Religious Texts and Their Transmission: Essays in Honour of A.I. Doyle York Manuscripts Conferences: Proceedings, Hanna, Ralph (Woodbridge, 85-94, D.S. Brewer, 1994) Manuscripts in the University Library, Cambridge (Dd-Oo) Index of Middle English prose, Connolly, Margaret (Woodbridge, D.S. Brewer, 2009) "Quod nos hortatus est dominus noster": Eine Predigt Augustins aus der Collectio Longipontana Wiener Studien, Weidmann, Clemens (124, 231-250, 2011) Dialogus, part 2, part 3, tract 1 Auctores Britannici medii aevi, (Oxford, Oxford University Press, 2011) From 'Companion to the Novitiate' to 'Companion to the Devout Life': San Marino, Hutnington Library, MS HM 744 and Monastic Anthologies of the Twelfth-Century Reform Middle English Religious Writing in Practice: Texts, Readers, and Transformations Late Medieval and Early Modern Studies, Edsall, Mary Agnes (Turnhout, 115-148, Brepols, 2013) Hope Allen’s ‘Writings Ascribed to Richard Rolle’: A Corrected List of Copies, Doyle, A. I.Hanna, Ralph (Turhout, Brepols, 2019) The Play of Love, 1230–1578: A Case Study and Edition The Journal of Medieval Religious Cultures, Strub, Spencer (50, 2, 159-183, 2024)

Funding of Cataloguing

Wellcome

Digital Images

Cambridge Digital Library