Medieval Manuscripts in Cambridge Libraries

A catalogue of Western manuscripts and papyri at Cambridge University Library, the Fitzwilliam Museum and selected Cambridge colleges

Cambridge, University Library, MS Gg.6.42

Sol meldunensis

Contents

Introduction: Sol meldunensis was a gift to the sun and moon of Malmesbury, Geoffrey, abbot from 1246 to 1260. It is a miscellany of the works of Alexander Neckam (1157–1217) alongside Geoffrey of Monmouth (died 1154/5), Peter of Blois (died 1212), and Robert de Beaufeu (died in or before 1219), with shorter passages from Reginald of Canterbury (fl. 1100s), Hildebert of Lavardin (died 1133), and Serlo of Wilton (died 1181). The main part of the volume (ff. 3–212) is a florilegium by Geoffrey Brito (fl. 1210s–1240s), a canon at Cirencester Abbey and the nephew of Alexander Neckam. He combines and adapts extracts from Alexander’s works into a continuous theological treatise in two books. The work closes with an aspiration for the two Geoffreys to maintain a correspondence (f. 212v). The volume includes several structurally separate but contemporary additions. An inserted leaf of tinted drawings of St Francis (f. 5r) and St Dominic (f. 5v) alongside companion friars is stylistically contemporaneous with the manuscript, placing it among the first examples of these figures in English art. An inserted quire of Geoffrey of Monmouth, Prophetia Merlini (ff. 213–222), is only connected to the preceding text through the prominence of the names Geoffrey and Alexander, but it includes added decoration (f. 214r) by the volume’s original creators. The final part is a anthology including poetry debating the merits of wine and beer, versifications of the fables of Avianus, and other satirical and didactic poems in Latin and Anglo-Norman (ff. 223–237). These additions could be interpreted as an enactment of Geoffrey’s desire to foster a collaboration between Cirencester and Malmesbury. Dr Andrew Dunning |R.W. Hunt Curator of Medieval Manuscripts |Bodleian Library, University of Oxford

Physical Description

Form: codex
Support: Parchment
Extent: Codex: i + 2 + 236 + i leaves 210 × 140 mm.
Foliation: 19th-century foliation, 1–70 + 70 bis + 71–237. Written in pencil in the lower right-hand corner of the recto of the first leaf of each quire, by Henry Bradshaw, University Librarian 1867–1886. He also provides a collation formula: 2 flyleaves. 112 (10 cancelled) 2–610 710 (2 cancelled) 8–910 1012 (11 cancelled) 11–2110 | 2210 | 2310 2410 (wants 5–10): 237 ff (out of 242; 238–42 lost; 70 bis an inserted slip; 92 misbound after 93) (f. [ii] recto). Bradshaw appears to have taken one of the parchment stations in the binding for a cancelled leaf: f. 92 is part of quire 9 rather than 10, and though its text seems intended to be read after f. 93v (which his foliation labels 92) there is no evidence that the leaf itself was ever placed there. He also adds signature numbers throughout, with the first folio of each quire numbered in the right-hand foot and an x marked in the same place on the recto immediately following the centre of the quire. H.L. Pink, c. 1958 completed Bradshaw’s foliation in the upper right-hand corner of the recto of each leaf.

Collation

a2, 110+1 (3rd added), 2–610, 78+1 (8th added), 810, 910+1 (11th added), 10–2110 | 2210 | 2310, 2410–5 (6th–10th cancelled).

Additions

Annotated by one or two Gothic textura hands, 13th century: ff. 9r, 28r, 13v–14r, 34v, 166r, 214v, 224r, 225r, 235r, 237v. The addition on f. 166r is later framed by the original decorator (cf. the integrated additions on ff. 172r and 183r). The annotation on f. 235r is corrected by the plummet annotator, implying that this is either a canon of Cirencester or a monk of Malmesbury.

Annotated in plummet with many added nota marks and corrections, some of which are later executed by the original scribes. Some of the corrections are presumably by Geoffrey Brito, and some of the contemporary annotations may also be from Geoffrey of Malmesbury. There are at least two hands adding similar nota marks: ff. 4r, 4v, 11r, 11v, 13r, 13v, 14r, 16v, 17r, 20r, 20v, 21r, 21v, 28r, 29v, 30r, 31r, 35r, 37v, 41v, 43r, 50r, 51r, 61v, 62v, 63r, 64r, 64v, 65r, 67v, 69r, 72v, 73r, 73v, 76v, 77r, 77v, 78r, 79r, 85r, 85v, 86r, 87v, 88r, 89r, 90r, 92r, 93r, 93v, 95r, 96r, 96v, 97v, 99v, 101v, 102v, 103v, 104r, 105v, 107r, 112r, 112v, 114v, 116v, 117v, 123v, 126r, 128r, 128v, 129r, 130v, 131v, 134r, 136r, 140v, 141r, 142r, 143r, 143v, 144r, 145v, 146v, 148r, 148v, 149r, 150v, 151r, 154r, 157r, 157v, 158r, 159r, 162r, 163v, 165v, 169r, 169v, 170r, 171v, 172r, 174r, 175r, 175v, 176v, 178r, 178v, 180r, 197v, 183r, 183v, 184r, 184v, 185r, 185v, 187r, 189r, 198v, 190r, 190v, 191r, 192r, 192v, 193r, 193v, 194r, 195r, 195v, 197v, 198r, 199v, 200r, 201r, 201v, 202r, 202v, 203r, 206v, 207v, 208v, 208v, 209r, 209v, 210v, 211r, 215r, 217v, 218r, 218v, 219r, 219v, 220v, 221r, 229v, 233r, 234r, 235r, 236r.

Gothic semihybrida annotations, ff. 82v (?), 214r (?), 215r, 217r.

Gothic semihybrida marginalia, often beginning with a paraph mark: ff. 9r, 83r, 84r, 86v, 87r (corrections as well as annotations), 87v, 106v, 117v, 123r, 124r.

Added headings by a humanist hand, 16th or 17th century (ff. 3r, 215r).

Thomas Tanner (1674–1735) inscribed the opening flyleaf, Galf. de Meldy (f. 1r); his entry on the manuscript in CUL MS Oo.7.50.2 indicates that the text was written per quendam Galfridum monachum. He also added marginalia and running headings, mostly analysing the structure of Sol meldunensis book 2, with occasional annotations to other sections (ff. 74v, 75r, 75v, 86v, 87v, 88r, 89v, 91v, 92r, 93r, 93v, 94r, 94v, 95r, 95v, 96r, 114r, 115r, 116r, 117r, 119r, 121r, 121v, 122r, 122v, 123r, 123v, 125r, 125v, 126r, 127v, 129r, 130r, 131v, 132r, 132v, 133r, 134r, 135r, 136r, 137r, 138r, 139r, 140r, 141r, 166r, 167v, 168r, 170r, 171r, 173v, 174v, 175r, 179r, 180r, 181r, 182r, 183r, 184r, 185r, 186r, 187r, 189r, 190r, 198r, 198v, 201r, 205r, 223v, 224r).

Henry Bradshaw added quire signatures and a collation formula (ff. 237v–[ii] recto).

Binding

Full leather with two blind-tooled rectangular frames, 17th-century (left cover, outer; right cover, outer). Each quire is sewn onto a parchment station.

Rebacked (spine) by Gray, Cambridge, 1956 (annotation, left cover, inner).

History

Origin:

The core of the volume, ff. 3–212, was finished at Cirencester Abbey, 1246 × 1260. Oxford, Jesus College, MS. 94, from the abbey, has annotations corresponding to extracts used in Sol meldunensis. The writer names himself Galfridus, who is presumably the nephew of Alexander Neckam (1157–1217), Geoffrey Brito. Geoffrey developed Sol meldunensis as it was being copied, with several layers visible. He repeatedly invites the work’s recipient, Geoffrey, abbot of Malmesbury from 1246 until 1260, to correct his text and collaborate. This is a standard trope of literary patronage and friendship, but the various layers of addition within the volume may reflect this desired exchange between Cirencester and Malmesbury.

Provenance and Acquisition

Malmesbury Abbey: Sol meldunensis is dedicated to Geoffrey of Malmesbury (ff. 3r, 71v).

? Cirencester Abbey: the inserted miniature of friars (f. 5) and the Geoffrey of Monmouth quire (ff. 213–222) are of an undetermined English origin. Both these and the verse anthology (ff. 223–237) appear to be additions, since Sol meldunensis has a planned conclusion at f. 212v, though not copied with the earlier part of the page; and the additions have a reduced level of annotation in comparison to ff. 3–212. A consistent decoration scheme found across the manuscript (added to Geoffrey of Monmouth at f. 214r) show that all parts of the volume were at one point at Cirencester. A possible interpretation of this evidence is that on receipt of the manuscript, the monks of Malmesbury added marginal additions, the friars miniature, and Geoffrey of Monmouth before returning the manuscript to the canons of Cirencester, who integrated the additions through decoration and appended the verse anthology before sending the book back to Malmesbury.

? Malmesbury Abbey: a fifteenth-century inscription may be from the abbey, suggesting that the volume was returned to Cirencester at this time, To Cirencester & bid them pray for me. | He that prayethe for me Jesu have merci on hym. (f. 2v).

Cirencester Abbey: an effaced inscription at the head of f. 3r appears under ultraviolet light to read Cyrencestrie, in a fifteenth- or sixteenth-century hand, similar to inscriptions in other Cirencester manuscripts by John Leland.

Maurice Gyffard, 16th century: inscribed, Iste liber constat moritio | Gyffardi Testante Ihesu (f. 2v). The Gyffard or Giffard family was prominent in Cirencester and the name occurs frequently in the abbey’s cartularies.

John Moore (1646–1714), bishop of Ely: no. 131 (f. 1r) in Bernard, Catalogi librorum manuscriptorum Angliæ et Hiberniæ (1697); no. 958 (f. 1r) in the handwritten supplementary list of Moore’s manuscripts, now CUL MS Oo.7.50(2), compiled by Thomas Tanner (1674–1735), who also annotated the volume extensively.

Presented to the University Library in 1715 by George I: donation bookplate engraved by John Pine in 1736 on the inside of the left board.

Part 1: Sol meldunensis [Cambridge, University Library, MS Gg.6.42, ff. 3–212]

Contents

Language(s): Latin with some Anglo-Norman (e.g. glosses at ff. 15v, 61v, 62r, 85r, 127r).

3r–212v
Sol meldunensis Geoffrey Brito
1. 3r–69v
Sol meldunensis, Book 1
1.1. 3r
Verse dedicatory epistle to Geoffrey of Malmesbury
Rubric: 3r Epistula.
" Sol meldunensis et cinthia lux monachorum. Suscipiat tua queso nouum dignatio carmen⹎ Quod tibi Galfridi deuotio simplicis⹎ offert. Te correctorem sicio pastor pie˷ limam⹎ Apponas operi. qui corrigis aspera claustri. Sis pius indultor culpe. Iudexque benignus⹎ Absoluas⸝ quod deliqui\t/ presumptio lingue. "
1.2. 3r–12v
Sermon for Maundy Thursday, selected from the books of Master Alexander, abbot of Cirencester
Rubric: 3r Sermo in festiuitate reliquiarum. excerptus ex libris magistri alexandri abbatis cyrencestrie.
Incipit: 3r Hi sunt uiri misericordie qui assistunt dominatori uniuerse terre.
Rubric: 3r Ex sermone de sancto iohanne. qui sic incipit. Fuit homo.
Incipit: 3r Festiua solempnitas lucis hodierne in honorem sanctorum quorum reliquie in presenti ecclesia continentur instaurata⹎ ad solempnem festiuitatem interrioris hominis nos inuitat.
Explicit: 12v instruere uolens potius agnos quam oues.
1.3. 12v–14r
An account of mercy and on its disposition
Rubric: 12v Descriptio misericordie et de eius commendatione.
Rubric: 12v Ex sermone de omnibus sanctis.
Incipit: 14r Misericordia est caritatiua cuiusque subsidii. siue spiritualis siue corporalis exhibitio˷
Explicit: 14r Fructum dant opera misericordie⹎ danti. fructum accipienti⹎ in quo excitatur deuotio˷ ad orandum prodante.
1.4. 14r–14v
On the types of mercy
Rubric: 14r De speciebus misericordie.
Rubric: 14r Ex sermone de omnibus sanctis.
Incipit: 14r Notandum quod misericordia duas habet species.
Explicit: 14v Vnde˷ petenti da et si uoluerit mutuari⹎ ne auertaris.
1.5. 14v–43r
On the works of mercy
Rubric: 14v De operibus misericordie.
Incipit: 14v Predictis etiam adiciendum est quod sex sunt opera misericordie. que in euangelico textu succincte transcurrit ueritas.
Explicit: 43r Veni desiderate cunctus gentibus ueni. ueni tu qui saluator es⹎ qui es amor mundi deliciosus˷ qui delicias eternas et ueras tuis eternaliter collaturus es.
1.6. 43r–60r
On the mercy of the glorious Virgin
Rubric: 43r De misericordia gloriose uirginis.
Rubric: 43r Ex sermone qui sic incipit. Spiritus intelligentie.
Incipit: 43r Accedamus postmodum ad gloriosam uirginem exultantes. que opera misericordie et hilariter et affectuose compleuit.
Explicit: 60r Commendabilis igitur uiri fratres et fauore digna est misericordia. quia cum uincamur in omni⸝ munere sola deos equat clementia nobis.
1.7. 60r–65v
On the prison of punishment
Rubric: 60r De carcere pene.
Rubric: 60r Ex sermone qui sic incipit. Egressus petrus de carcere.
Incipit: 60r De carcere pene educitur homo occulta uel manifesta dei misericordia. Iustorum siquidem corporalis punitio⹎ eorundem spiritualis est liberatio.
Explicit: 65v Sanctus⹎ quia formasti per patris potentiam. reformasti per filii sapientiam˷ conformasti per spiritus sancti benignitatem.
1.8. 65v–66v
Returning to the beginning of the sermon
Rubric: 65v Recursus ad initium sermonis.
Rubric: 65v Ex tractatu super ecclesiasten.
Incipit: 65v Ad locum unde exeunt flumina⹎ reuertuntr ut dicit ecclesiastes˷ ut iterum fluant. Reuertamur igitur et nos ad inicium orrogationum nostrarum. Hi sunt uiri misericordie.
Explicit: 66v Hanc terram non inhabitabunt terrem⸝ nec qui terrena diligunt⹎ deque qui opera tenebrarum exercent.
1.9. 66v–68v
Reflection on the transient nature of earthly life
Rubric: 66v Ex libro qui intitulatur solacium fidelis anime.
Incipit: 66v Est item terra quam terrimus˷ est terra quam gerimus⹎ est terra quam querimus.
Explicit: 68v et assistere dominatori uniuerse terre. Quod ipse prestare dignetur. qui cum patre et spiritu sancto uiuit et regnat deus per infinita secula seculorum amen.
1.10. 69r
Verse address to the book
Rubric: 69r Ad libellum.
Rubric: 69r Ex libro qui intitulatur laus sapientie diuine. Ex Distinctione septima.
Incipit: 69r Offer te tuto manibus pastoris honesti. | Est aliquid tanto posse placere uiro.
Explicit: 69r Hec mater⹎ dici iure nouerca potest.
1.11. 69r
Verses on the role of poetry, reading, and prayer in alleviating worries
Rubric: 69r Ex libro qui intitulatur laus sapientie diuine. Distinctione quarta.
Incipit: 69r Adde quod et curis angor mordacibus. Illas⹎
Explicit: 69r Hec mater⹎ dici iure nouerca potest.
1.12. 69r–v
Macaronic poem satirizing the court
Rubric: 69r Ridmus de curia.
Incipit: 69r In curia regnat cum iniuria.
Explicit: 69v Quid? Tecum delibera. ancilla de libera. quondam potens hera. quid mendicas era?
Language(s): Latin and Anglo-Norman
Ed. Hochgürtel, carmina rhythmica 8.
Review of Peter Hochgürtel, Alexandri Neckam Suppletio defectuum, Carmina minora Pascale Bourgain Cahiers de civilisation médiévale 53 211 288–290 2010 pp. 289–290 Anecdota Anglo-Normannica 10.2307/3508544 Tony Hunt The Yearbook of English Studies 15 1–17 1985 pp. 12–14
2. 70r–212v
Sol meldunensis, Book 2
2.0. 70r–71v
Proem to book 2
Rubric: 70r Incipit proemium in librum Secundum.
2.0.1. 70r
Verses on balancing rest and leisure
Rubric: 70r Ex libro qui intitulatur Speculum Speculationum. \Ex distinctione quarta./
Incipit: 70r Respirare libet. uiresque resumere. fessis⹎ | Grata quies. fessis ocia˷ nonne placent?
Explicit: 70r Arbitrio. nostram dirigat ipsa uiam.
2.0.2. 70r–v
Verses addressing the reader, on constructive criticism
Rubric: 70r Ex libro qui intitulatur laus sapientie diuine. \Distinctione quinta. contra inuidum./
Incipit: 70r Cum prodesse tibi sudens mea pagina lector⹎
Explicit: 70v Nuntius est ire⹎ fammeus ille rubor.
2.0.3. 70bis recto–verso
Verses of disdain for a critic, personified as Zoilus, encouraging the reader to be a candid learner
Rubric: 70bis recto Ex libro qui intitulatur corrogationes noui promethei.
Incipit: 70bis recto Meonii uatis diuinum carpere munus⹎
Explicit: 70bis verso Dum michi succenses inuide parce tibi.

Added on an inserted slip in the scribal hand.

2.0.4. 70v
Verses mocking the sneering of Zoilus
Rubric: 70v Ex libro qui deseruit laude sapientie diuine. \Distinctione secunda./
Incipit: 70v Palles subsannas. fremit os. curuantur in arcum⹎
Explicit: 70v Stulte⹎ qui proprium dupplicat excicium.
2.0.5. 70v–71r
Verses mocking Zoilus for his love of the Thebaid
Rubric: 70v Ex eodem libro. Distinctione secunda.
Incipit: 70v Maiorum famam. uires. fastigia. sensum⹎
Explicit: 71r Dum carpis magnos zoyle paruus eris.
2.0.6. 71r
Verses criticizing Zoilus for disparaging Homer, advising the reader seek forgiveness and understanding
Rubric: 71r Ex libro qui intitulatur laus sapientie diuine. Distinctione quinta.
Incipit: 71r Ha quotiens iudex silet. et sentenciat ira.
Explicit: 71r Qui iustos uera prosperitate beat.

ZoilusZoilus Amphipolitanus, 4th century was a grammarian who later took the name took the name Homeromastix or Homer whipper.

2.0.7. 71v
Verse asserting the writer’s direction
Rubric: 71v Ex libro qui intitulatur laus sapientie diuine. Distinctione .iiiiª.
"Carminis ergo mei ceptum seruabo tenorem."
2.0.8. 71v
Verse invocation of Christ
Rubric: 71v Ex eodem libro. Distinctione .iiª.
"Inceptis cristus. dux. uia. lux. lumen. erit."
2.0.9. 71v
Verses against Zoilus, affirming the author as a guide to wisdom
Rubric: 71v Ex eodem libro. Distinctione .iiiiª.
Incipit: 71v Cor⹎ lux illustra. Rege res. Sapientia uero.
Explicit: 71v Zoylus inuideat. te duce⹎ tutus ero.
2.0.10. 71v
Verse epistle to Geoffrey of Malmesbury as an upright judge
Rubric: 71v Epistola.
" Pagina dulce putat cum te mea sponte salutat⹎ O Gaufride pie pater. omnis papa sophie. Sit precor eius aue tibi gratum dulce suaue. Esse quidem gratum tibi wlt o uir probitatum⹎ Quod te magnificat de te bona singula dicat. Grates esse. putes tibi nostras ergo salutes. Nunc bone Gaufride laus cuius ubique sonatur. Tucior ut per te sit littera nostra precatur. Hic si forte tibi liber inconcinna loquatur⹎ Iudex parce sibi ne statim proiciatur. Sepe relegisse cartam iuuat et meminisse. Sepius adde manum. quod habebis erit puto planum. "

Adapted from Reginald of Canterbury, Vita sancti Malchi 1.2–9, 29–31. Geoffrey Brito substitutes the name Gaufride for the original Lamberte.

Raginald von Canterbury https://digizeitschriften.de/dms/resolveppn/?PID=PPN345858530_0013|log48 Felix Liebermann Neues Archiv der Gesellschaft für ältere deutsche Geschichtskunde 13 3 517–556 1888 pp. 531–532
2.1. 72r–85v
On the circumstances of mercy and the effectiveness of almsgiving
Rubric: 72r Incipit liber secundus. In quo agitur de misericordia⹎ et de suggillatione quorundam uitiorum.
Rubric: 72r De circumstantiis misericordie et de elemosinarum efficacia.
Rubric: 72r Ex sermone de omnibus sanctis. qui sic incipit. Beati pauperes spiritu.
Incipit: 72r Quis. Quid. Cur. Quantum. Qui. Quali. Qualiter. Ex quo. In hiis circumstanciis notatur quis clare habeat elemosinam. et quid dandum⹎ et quantitas rei. et effectus ipsius elemosine. et quibus dandum. qua etiam intentione⹎ et ex quo danda sit elemosina.
Explicit: 85v O miser qui deuoras⹎ aleuiathan deuoraberis. fluis intemporalibus. affluis deliciis. uolptatibus efluis illicitis⹎ cruciatibus pereflues perpetuis.
2.2. 85v–102v
Short stories illustrating virtues, including a nobleman consumed by gluttony; a deacon of Chartres who attempted to consecrate the Eucharist
Rubric: 85v Narraciuncula.
Rubric: 85v Ex libro qui intitulatur de naturis rerum.
Incipit: 85v Libet hic edificationis gratia⹎ rem gestam scripto commendare. Prefuit igitur iure hereditario pontiysare comes illustris˷ armis strenuis˷ et auito sanguine generosus.
Explicit: 102v Manum extendit interius munifica uoluntas⹎ et si non suppetat exterrius facultas.
Notice sur les Corrogationes Promethei d’Alexandre Neckam Paul Meyer Notices et extraits des manuscrits de la Bibliothèque Nationale et autres bibliothèques 35 2 641-682 1896 https://hdl.handle.net/2027/uc1.31158009261602 pp. 681–682
2.3. 103r–109v
Criticism of members of religious orders for their reluctance to help the poor
Incipit: 103r Quorundam autem fratrum querelas sub habitu religionis cristo militantium moleste sustineo⹎ dum indignanter ferunt se pauperibus in elemosinarum erogatione minime subuenire.
Explicit: 109v Et quia simplicibus loquor˷ lacte eos reficere uolo⹎ rem scripto commendatam referre uolens˷ de quodam feneratore qui cum lacus esset auaricie⹎ largitatis preclarum postea factus est domicilium.
2.4. 109v–114r
Short story of a moneylender named Peter who refused to help the poor; discussion of the importance of almsgiving, using parallels from the natural world
Rubric: 109v Narraciuncula. De petro qui uocabatur ocultus.
Incipit: 109v Erat igitur fenerator quidam diues et pauper. Diues⹎ in temporalibus. Pauper⹎ quia seruus erat diuiciarum. Non enim possidebant diuicias⹎ set possidebatur ab ipsis.
Explicit: 114r O miser qui cipiditati fidem seruas operibus. et deo per tonsuram mentiris?
2.5. 114r–114v
On avarice, dragons, and the consumption of dragon meat in Ethiopia
Rubric: 114r De auaris.
Rubric: 114r Ex libro de naturis rerum.
Incipit: 114r Adeo autem creuit sitis auaricie in inmensum⹎ ut institores caminibus quibusdam˷ draconem˷ mansuetum ad tempus reddant˷ et tergo ipsius insidentes freno ipsum regant⹎ usque dum in ethiopiam perueniant. et ibi multam pecunie summam pro dracone accipiant.
Explicit: 114v Nigra est sponsa⹎ set formosa.
2.6. 114v–120v
The dangers and deceptiveness of wealth
Rubric: 114v De diuiciis.
Rubric: 114v Ex eodem libro.
Incipit: 114v De diuiciis igitur quid dicam. nisi quod gloriosus est. eas contempnere quam possidere? Hee sunt blande mortalium seductrices. et dum felicitatem audent spondere⹎ nimis fallaces sunt.
Explicit: 120v O cor saxeum˷ cor humanum. quod tot et tanta beneficia nequeunt emolliri.
2.7. 120v–128r
Short story of a noble soldier who spared the life of a lion he found in the wild and formed a friendship with it
Rubric: 120v Narraciuncula.
Rubric: 120v Ex libro qui intitulatur de naturis rerum.
Incipit: 120v Compendiose rem gestam stilo commendare libet. ut doceam quandoque bestias maioris esse. fidei et amoris certioris⹎ quam sit nobilis creatura cum dignitatis naturalis inmemor efficitur.
Explicit: 128r Quid diuiciis tuis solus incubas˷ quid in penam tuam patrimonii pondus exaggereas. ut quo locupletior seculo fueris⹎ pauperior deo fias.
2.8. 128r–131v
The harmful effects of avarice on both individuals and society
Rubric: 128r Ex tractatu super ecclesiasten.
Incipit: 128r Avaricie monstro˷ bellum indicendum esse sangit uenerabilis antiquorum patrum auctoritas. Set moderni prodolor˷ cum hac peste fedus inierunt.
Explicit: 131v O studium detestatione dignum. dum ex adipe iniquitatis et diutine deliberationis lingquam studet set et gloriatur petulantem exacuere inabsentem.
2.9. 131v–132v
On back-biters
Rubric: 131v De detractoribus.
Rubric: 131v Ex tractatu super ecclesiasten.
Incipit: 131v Detractor pessimus est. in populis susurro⹎ uerborum et operum interpres sinister. Ea que purissima facta sunt intentione⹎ uertit in insistram partem infidus commentator.
Explicit: 132v Relinquatur hoc uicium iis⹎ qui spectaculis theatralibus obnoxii sunt.
2.10. 132v–133r
On flatterers and back-biters
Rubric: 132v De adulatoribus et detractoribus.
Rubric: 132v Ex tractatu super ecclesiasten.
Incipit: 132v Adulator⸝ gladio mellelito transfigit cor illius⹎ cui adulatur. Detractor⸝ absentem⹎ impetit sagitta toxicata. Set dum sagittare gloriatur in obscuro rectos corde⹎ in ipsum sagitta missa reuertitur.
Explicit: 133r Partcius tamen uolens quis detractorem adulantem motare⹎ ipsum cani conferet latranti et cauda blandienti.
2.11. 133r–134v
That a wise man should not incidentally seek revenge for an injury inflicted upon him through disparagement
Rubric: 133r Quod uir sapiens ulcisci non debeat iniuriam sibi in detractionibus illatam incidenter.
Rubric: 133r Ex eodem tractatu.
Incipit: 133r Quod autem uir maturi pectoris contempnere propriam debeat iniuriam indetractionibus⹎ docetur in codice iustiniani libro nouo⸝ titulo⹎ siquis maledixerit imperatori.
Explicit: 134v Vt autem philistei caput abscidatur gladio proprio⹎ efficaci ratione dissuasiones inuidie refellamus.
2.12. 134v–135v
Again on flatterers
Rubric: 134v Item. De adulatoribus.
Rubric: 134v Ex libro de naturis rerum.
Incipit: 134v Adulator⹎ est quartus mortuus ad quem dominus inuitatus⹎ noluit accedere dicens. Dimitte mortuos sepelire mortuos suos. Tu me sequere. Quid est tu me sequere. nisi ueritatem sequere?
Explicit: 135v Et tamen illi⹎ | surgebant criste. nichil est quod credere de se | non possit⹎ cum laudatur diis equa potestas.
2.13. 135v–136r
How the fox deceived the crow with its flattery
Rubric: 135v Qualiter uulpis circumuenit coruum adulatione sua.
Rubric: 135v Ex eodem libro.
Incipit: 135v Refert in apollogo quodam apulleius quod coruus et uulpecula ad quandam carrunculam tendebant pari uoto⹎ set dispari celeritate.
Explicit: 136r Excecat enim mentem adulatio et dum animum inpudenter extollit⹎ in proprie infirmitatis obliuionem˷ hominem adducit.
2.14. 136r–137v
On flattery
Rubric: 136r De adulatione.
Rubric: 136r Ex eodem libro.
Incipit: 136r Adulatio⹎ uenenum est melle litum˷ aut mel uenenatum. Huiusmodi mel prohibetur in lege offerri super altare. eo quod precipue ab iis rebus que ad cultum sancte religionis pertinent⹎ procul relegari debet uicium⸝ adulationis.
Explicit: 137v Adulatio nempe⹎ osculum est iude proditoris. Set quid? Meliora sunt uulnera amici⹎ quam oscula inimici.
2.15. 137v–138r
On self-aggrandizement
Rubric: 137v De ambitione.
Rubric: 137v Ex libro de naturis rerum.
Incipit: 137v Ambitio ceca nichil relinquit absconditum⹎ circa terrena semper occupata. Hec est que cogit homines discrimina subire dum inpenetrale telluris. beneficio artis intratur⹎ et uelut in thesauris suis natura locuples inquiritur.
Explicit: 138r Set cum auro tribuat splendidum ruborem⹎ argento confert albissimam lucem. ut mirum sit unam substanciam tradere⹎ quod rebus dissimilibus possit aptari.
2.16. 138r–v
On people who seek advancement
Rubric: 138r De ambitiosis.
Rubric: 138r Ex eodem libro.
Incipit: 138r Quam fuerit letalis et ambitus urbi romane⹎ in gentes docent ruine.
Explicit: 138v Omnes itaque ambitiosi⹎ adulatores sunt˷ simulatores sunt. cupidi sunt.
2.17. 138v–140r
On hypocrites
Rubric: 138v De ypocritis.
Rubric: 138v Ex libro de naturis rerum.
Incipit: 138v Ypocrita omnis adulator est. Duplex est. cupidus est⹎ proditor est. supersticiosus est. non est ambidexter cum ayoth⹎ set ambisinister est eius dextera \repleri desiderat muneribus. set eius dextera⹎/ sinistra est.
Explicit: 140r Nouos ritus immo superstitiones et excogitant⹎ ut religionis gloriam assecuti uideantur.
2.18. 140r
On hypocrites
Rubric: 140r De ypocritis.
Rubric: 140r Super ecclesiasten.
Incipit: 140r Abitiosa res est ypocrisis. et preesse cupit⹎ non prodesse. Non cessat ypocrita laborare. set laudem humanam⹎ fructum laboris sui reputat.
Explicit: 140r Set non saciantur oculi eius interiores diuiciis adspirat enim ad dignitates et suspirat.
2.19. 140r–140v
On those who covet rewards
Rubric: 140r De iis qui muneribus inhiant.
Rubric: 140r Ex libro de naturis.
Incipit: 140r Suspecta erunt munera uiro prudenter consideranti. qui legantur fuisse munerum acceptores in sacra scriptura.
Explicit: 140v Est enim munus a lingua. ab obsequio⹎ a manu.
2.20. 140v–159v
Against those who covet rewards
Rubric: 140v Contra illos qui muneribus inhiant.
Rubric: 140v Ex eodem libro.
Incipit: 140v Quam detestabile autem sit uicium istud⹎ docent antiqui patres qui munera nec respicere uolebant.
Explicit: 159v Res attendamus⹎ non est fuga si fugiamus. fuga enim discretionis precipitur. fuga timoris⹎ permittitur.
2.21. 159v–166r
On the duty of prelates
Rubric: 159v De officio prelatorum.
Rubric: 159v Super mulierem fortem.
Incipit: 159v Tria item sunt officia⹎ dignitati prelati annexa. Vnum est⹎ ut indulgeat causarum cognitioni. secundum⹎ uerbum doctrine gregem sibi commissum fideliter instruat. tercium⹎ ut cum samaritano uulneribus sauciati infundat vinum austere correptionis⹎ et oleum lenissime consolationis.
Explicit: 166r Eritis sicut dii. scientes bonum et malum⹎ stultissimus autem est qui scientiam aliis inuidus impartiri˷ cum distributa felix suscipiat incrementum.
2.22. 166r–167r
On the envy of Aristotle
Rubric: 166r De Inuidia aristotilis.
Rubric: 166r Ex libro de naturis rerum.
Incipit: 166r Inuitus autem scripto commendarem quod aristotiles peste tam letali inuidia scilicet laborauerit⹎ nisi proposuissem monstrum tam perniciosum cum ceteris uiciis sugillare.
Explicit: 167r Cum autem in omni doctrina philosophica primatum teneret⹎ solam tamen medicinam professus est.
167r
Verses on how Aristotle prevented a war that Alexander declared in Athens Hildebert of Lavardin
Rubric: Hyldebertus cenomanensis.
Incipit: 167r Magnus alexander. bellum mandarat athenis.
Explicit: 167r Dat pacem lusus calliditate uiri.
2.23. 167v
On the envy of Macedo
Rubric: 167v De Inuidia macedonis.
Rubric: 167v Ex libro de naturis rerum.
Incipit: 167v Macedo discipulus aristotilis nimis expresse preceptorem suum uolens imitari⸝ cum orbem sibi sub^h^astaret⹎ uicio iam sepedicto colla submisit. Prodolor. orbis triumphator⹎ a uicio tam turpi triumphari sustinuit.
Explicit: 167v Maluit plures relinquere successores. quam parem sibi substituere aliquem.
2.24. 167v–168r
On the envy and pride of Lucifer
Rubric: 167v De Inuidia et superbia luciferi.
Rubric: 167v Ex libro de naturis rerum.
Incipit: 167v Lucifer genus cuius omnis lapis preciosus operimentum erat˷ minus limpide uidit⹎ dum creatori suo inuidit. O quanta sapientia. quam acuto intellectu⹎ preditus erat.
Explicit: 168r Non enim dignus est uenia⹎ qui ex propria malicia tantum in se mittens manus⹎ se ipsum perimit.
2.25. 168r–170r
The ancient adversaries of pride, envy, and vainglory
Rubric: 168r Ex eodem capitulo.
Incipit: 168r Associentur igitur superbia et inuidia˷ et inanis gloria. que hostem antiquuum sollicitauit et uicium ingratitudinis. et ambitio presumptuosa. et presumptio ambitiosa. cum tanto creatoris contemptu⹎ et aduertes monstrum istud nulla uirtute redimendum.
Explicit: 170r Ecce columba mea in foraminibus petre et in cauerna macerie.
2.26. 170r–v
On the inconstancy of cloistered people
Rubric: 170r De Inconstancia claustralium.
Rubric: 170r Ex libro de naturis rerum.
Incipit: 170r Claustrales non nulli⹎ cenobia mutant adeo ut quidam a cellis ad monasteria⹎ alii a monasteriis ad cellas transeant. set in uocatione qua quia uocatus est⹎ maneat.
Explicit: 170v Audi. calid\i/us est narsturtium aquaticum quod in aquis crescit quam ortalanum locus tibi pacem non dabit⹎ nisi tu tecum fedus ineas.
2.27. 170v–171r
On the wandering movements of cloistered people
Rubric: 170v De Vagis claustralium discursibus.
Rubric: 170v Ex libro de naturis rerum.
Incipit: 170v Vir claustralis intra septa murorum tutus erit qui multas reperit insidias. dum paradysi sui claustrum loquor⹎ tranquillitatem paruipendit. Antiquus enim hostis uiro insidiatur intra septa constantie et stabilis propositi latitanti⹎ usque dum lapidem obstinationis⹎ iniciat intra claustra rationis.
Explicit: 171r A demonibus ut fertur eripiuntur a quibus tuti sunt quamdiu intra certum ferentiam circuli includuntur.
2.28. 171r–173v
That the lot of cloistered people is happy
Rubric: 171r Quod felix sit conditio claustralium.
Rubric: 171r Ex tractatu super mulierem fortem.
Incipit: 171r Condicionum uarietates quibus status hominum sunt obnoxii⹎ considera diligentius. et cernes uitam claustralium. tam tranquillitatis quam securitatis quam honestatis ratione ceteris esse preferendam.
Explicit: 173v Vilis⹎ ut paruus sit in oculis suis. carus⹎ adeo ut uiciis subiacere dedignetur.
2.29. 173v–174v
On the disturbers of brotherly peace
Rubric: 173v De perturbatoribus pacis fraterne.
Rubric: 173v Ex capitulo tercio libri primi de naturis rerum.
Incipit: 173v Ad premissa igitur reuertamur in quibus docemur quia perturbatores pacis et tranquillitatis fratrum⹎ a consortio ipsorum digni sunt eici. ne quorundam pestifera contagione˷ totus grex corrumpatur.
Explicit: 174v Terra nostra⹎ in celum subleuabitur. si tamen in terra⹎ celestis conuersationis efficiamur.
2.30. 174v–175r
Again on pride and envy
Rubric: 174v Item. De superbia et invidia.
Rubric: 174v Ex eodem capitulo.
Incipit: 174v Eiecta est superbia de terra uiuentium⹎ quia locus excelsus˷ humilitati se debet. sicut infimus locus⹎ superbie competit.
Explicit: 175r Funes ceciderunt michi in preclaris˷ etenim hereditas mea⹎ preclara est michi.
2.31. 175r–178r
On envy
Rubric: 175r De Inuidia.
Rubric: 175r Ex libro de naturis rerum.
Incipit: 175r Quam detestabilis pestis sit inuidia⹎ uix manu notarii aut stili officio potest excipi.
Explicit: 178r Sic quidem te fili mali conueniunt ut te et alios circumueniant. set non semper feriet quodcumque minabitur arcus⹎ Vt in relatione subitienda continebitur.
2.32. 178r–179r
On the hawk and the weasel
Rubric: 178r De Niso et mustela.
Rubric: 178r Ex libro de naturis rerum.
Incipit: 178r Nisum quemdam humi residentem˷ mustela clandestinis insidiis arripuit. que dum excitio capitis illius immineret. ille uno pede non segniter apprehendens eam⹎ arctissime eam constrinxit.
Explicit: 179r Qui igitur alii nocere contendit similis est qui gladio se transuerberat⹎ ut alium interficiat.
2.33. 179r–180v
Again on envy
Rubric: 179r Item De Inuidia.
Rubric: 179r Ex libro de naturis rerum.
Incipit: 179r De peste predicta loqui non inutile erit. Regnat ^enim^ hec pestis in palaciis principum. set et tuguria pauperum iam iam nimis sibi familiaria et nota ingreditur.
Explicit: 180v Paris quidem hominis illecebris uite remissioris dediti⹎ tipum gerit. qui sapientiam et dignitatem abiiciens˷ figuratas per pallada et iunonem⹎ uoluptati colla submisit.
2.34. 180v–181v
On envy and vainglory
Rubric: 180v De Inuidia et inani gloria.
Rubric: 180v Ex sermone qui sic incipit. Ponite corda uestra.
Incipit: 180v Cadmus dentes serpentis⹎ legitur seminasse. et prosilierunt de terra⹎ milites armati mutuis sese perimentes uulneribus.
Explicit: 181v Multi reputant se amphoras esse blandiente fortuna. cuius dum rota uoluitur⹎ in urceum mutantur.
2.35. 181v–182r
On envy that arises from vainglory
Rubric: 181v De Invidia que preuenit ex inani gloria.
Rubric: 181v Ex libro de naturis rerum.
Incipit: 181v Set que maior inuidia illa˷ quam inanis gloria in cordibus potentum generat. dum etiam incinerati. aliis sepultura egentibus⸝ locum inuident ocupatum? Que maior uanitas?
Explicit: 182r Immo etiam minus eget sepulchro puluis⹎ quam corpus examime.
2.36. 182r–183r
On arrogance
Rubric: 182r De arrogantia.
Rubric: 182r Ex eodem libro.
Incipit: 182r Arrogantia superbie species est. Est autem arrogans⹎ qui neminem pre se hominem ducit. Et ut docet aristotiles⸝ omnis arrogans⹎ odiosus est.
Explicit: 183r Caluicium⹎ capitis deturpatio. fascia⹎ zona que pectora mulierum cingat.
2.37. 183r–184r
Again on arrogance
Rubric: 183r Item. De Arrogantia.
Rubric: 183r Ex eodem libro.
Incipit: 183r Cum loquitur arrogans⹎ nunc taydem imitari quadam mollicie fracte uocis et ficte pronuntiationis. et compositis blesi sermonis lenociniis utendo. nunc capaneum ore intonantem˷ et \capulo/ manum admouentem. representare uidetur.
Explicit: 184r Fenum quasi bos comedit⹎ qui regalium lauticia cibariorum splendidissime usus fuerat.
2.38. 184r–184v
On the stiff neck of Ishmael
Rubric: 184r De erecta ceruisem ysmaelis.
Rubric: 184r Ex libro de naturis rerum.
Incipit: 184r Eiectus est ismael et exclusus a paterna hereditate. Nunquid quia filius erat ancille? Quid? Nonne omnes filii iacob pro parte uirili iure hereditario patri successerunt?
Explicit: 184v Quantum igitur sit uitium superbie aduertatis˷ cum ysmaelem a pater\na/ hereditate ceruix erecta eiecerit. cum tamen ruben qui cubile patris sui ascendit⹎ ab hereditate paterna non sit exclusus.
2.39. 184v
Ecclesiasticus on pride
Rubric: 184v Ecclesiasticus. De superbia.
Rubric: 184v Ex eodem libro.
Incipit: 184v In ecclesiastico autem reperies capitulum de superbia⹎ in quo⸝ sic legitur.
Explicit: 184v Monstrum igitur superbie˷ precipue suggilat assidua mortis meditatio⹎ uel saltem frequens.
2.40. 184v–185r
Against envy
Rubric: 184v Contra Inuidiam.
Rubric: 184v Ex sermone qui sic incipit. Ductus est iesus.
Incipit: 184v Quotiens igitur. aut inuidie stimulis agitamur aut odii igne inflammamur. constituamus pre oculis cordis infelicem infelicis exitum caim.
Explicit: 185r Desperans enim prodolor de misericordia diuina tanquam ignorans que et quante sint diuitie munificentie celestis⹎ ait. Maior est iniquitas mea. quam ut ueniam merear.
2.41. 185r–v
On anger
Rubric: 185r De Ira.
Rubric: 185r Ex libro de naturis rerum.
Incipit: 185r Ira furor breuis est. animum rege. qui nisi paret⹎ | Imperat. hunc frenis⹎ hunc tu compesce cathenis.
Explicit: 185v Vt quid intumescit ranunculus⸝ bonis pede lesus? Nec si se ruperit par erit.
2.42. 185v–186r
The rashness and audacity of Nabal
Rubric: 185v Ex tractatu super ecclesiasten.
Incipit: 185v Inconsulta temeritas qua usus est nabal conuitiis lacescens pueros dauid. causa fuisset subuersionis domus eiusdem⹎ nisi mitigata esset indignatio dauid. consilio abigail.
Explicit: 186r Sic sic a uoluptatum illecbris⹎ perducitur quis in abyssum desperationis.
2.43. 186r–186v
Short story on ignorant talk: The frogs who desired a king
Rubric: 186r Narratiuncula De stultiloquio.
Rubric: 186r Ex eodem tractatu.
Incipit: 186r Petierunt rane⸝ ut natura regem eis perficeret. datus eis est malus⹎ cursui nauis⹎ ratione uetustatis multe˷ minus idoneus.
Explicit: 186v Consumitur ipsarum mutilis labor. et licet ieme accedente propter ciconie recessum paulisper respirent⹎ estate tamen sequenti˷ augmentum miserie multiplicis cum fenore incurrunt.
2.44. 186v–189r
On the slipperiness of the tongue
Rubric: 186v De lubricitate lingue.
Rubric: 186v Ex tractatu super mulierem fortem.
Incipit: 186v Quanta sit lingue libricitas cum in udo sita sit⹎ nimis familiaribus edocemur experimentis. Non nunquam cum ex proposito utilibus indulgemus edisserendis⹎ aut minus seria aut minus ad rem spectantia partes suas interponunt.
Explicit: 189r Gressus concitatus maturitatem incessus excedens. adeo ut in cursum se precipitare uideatur⹎ aut iudicium est indiscretionis aut assecla peruerse consuetudinis.
2.45. 189r–190v
Short story on ignorant talk: A wren who insulted March and brought on the return of February weather; classical and biblical examples of violence against innocence; a she-wolf who stole a weasel’s cubs
Rubric: 189r Narraciuncula. De stultiloquio.
Incipit: 189r Parra ramo insidens calorem blandientis aure iam sentiens in primo die ditionis martis dediti februario conuicia inferre cepit.
Explicit: 190v Paratus est tibi summus medicus opem set et salutem conferre. set prodolor uulnus letale occultas.
2.46. 190v–198v
On the envy of the Jews
Rubric: 190v De Inuidia Iudeorum.
Rubric: 190v Ex libro de naturis rerum.
Incipit: 190v Set iam tempus est ut inuidiam iudeorum subgillemus. quia ut dicit poeta.
Explicit: 198v Mors equo pede regum turres ferit. et pauperum tuguria.
2.47. 198v–212v
Conclusion on humility and the complexities of ignorance as a sin
Rubric: 198v Ex sermone qui sic incipit. omnia tempus habent.
Incipit: 198v Recedat igitur superbia ab aula pectoris nostri quia quodlibet die etiam sedendo magnam dictam facimus accedentes scillicet ad terminum uite. qui est meta proposita nobis.
Explicit: 212v In cuiusmodi premio? Non temporali˷ non terreno˷ non transitorio˷ set re iocundo˷ eterno⹎ quod nec oculus uidit⸝ nec auris audiuit⸝ nec in cor hominis ascendit. quod nobis precare dignetur⸝ creator noster⸝ redemptor noster⸝ saluator noster⸝ refugium nostrum⸝ adiutor noster˷ spes nostra˷ cristus iesus⹎ qui cum patre et spiritu sancto uiuit et regnat deus⹎ per infinita seculorum secula. amen.
2.48. 212v
Verse envoi to Geoffrey of Malmesbury
" Nunc pater et domne tu uideris hic liber omne⹎ Seu punctum tulerit seu uiciosus erit. Stare uelis⹎ stabit. si non⹎ hunc flamma cremabit. Laus sua sermo tuus interitusue suus. Si posui partes uelud is qui ne⟨s⟩ciit artes. Hac miserere uice doctor apostolice. Laude tui plena dedit hec rudimenta camena. Ob decus ingenue laudis ubique tue. Mutua discurrant inter nos pagina. nota⹎ Mens tua mensque mea sit mediante nota. Gaudia presentis uite semperque manentis⹎ Et bona cuncta deus det tibi domne meus. "

Adapted from Reginald of Canterbury, Domno Gilleberto abbati Westmonasteriensi 23–28, 37–38, 39–40; together with two lines from Alexander Neckam (1157–1217)’s poem Quem tibi transmitto doctor Radulfe nepotem (Accept, teacher Ralph, the nephew I send to you, ed. Hochgürtel, carmina metrica 17.17–18), on sending his nephew (presumably the manuscript’s compiler) to school at Dunstable.

The Anglo-Latin satirical poets and epigrammatists of the twelfth century https://catalog.hathitrust.org/Record/001652230 Thomas Wright (editor) London Longman 1872 Rerum Britannicarum medii aevi scriptores 59 vol. 2, pp. 259–260

Physical Description

Form: codex
Support: Parchment (HFFH)
Extent: Codex: 211 leaves 210 × 140 mm.

Collation

  • Quire 110+1 (ff. 3–13; 3rd added)
  • Quires 2–610 (ff. 14–63)
  • Quire 78+1 (ff. 64–71; 8th added, f. 70bis)
  • Quire 810 (ff. 72–81)
  • Quire 910+1 (ff. 82–92; 11th added, f. 92)
  • Quires 10–2110 (ff. 93–212)
A catchword on f. 91v corresponds to f. 93r; f. 92 is an addition containing a story of a deacon of Chartres Cathedral from Corrogrationes Promethei. Contemporary catchwords throughout.
Secundo Folio: 4r: ita ut hec corporibus

Layout

170 × 100 mm. Ruled in leadpoint. Written in long lines, typically 26 per page, beginning below the top line.

Hand(s)

Gothic textualis.

At least two scribes working together: shifts visible, for example, at ff. 14r, 79v, 134v, 145r, 172r, 191r, 212v. Shifts in hand can also be found in the rubrics, such as at ff. 43r, 70v.

Decoration

Margins decorated with hybrids (most often birds with human heads) and grotesques in blue and red ink. These are sometimes elaborate frames to notes on the text and relate to their subject:

  • f. 9r: standing figure with the note Ennon proprium est nomen hominis
  • f. 40r: peacock with a note on pauo
  • f. 145r: parrot with a note on psitacus
Summaries of arguments arranged as distinctions with figurative borders at ff. 29v–30r, 35v–36r, 40v–41r. Other figural borders framing textual divisions, notes, or additions at ff. 3r, 4r, 21v, 72r, 183r, 190r.

Pen-flourished two-line initials alternating between red and blue open new sections of the text.

Citations of works from which the extracts are taken are specified by marginal rubrics, either simply framed with a line of blue ink or with simple flourishing (e.g. ff. 7r–9r), and correlated with each abstract with a red signe de renvoi .

Marginal notes are written in a triangular or circular pattern in black ink, usually with red or occasionally blue frames, explaining unusual or difficult words in the text: ff. 3r, 9r, 12v, 15r, 15v, 24v, 27r, 29r, 49v, 55v, 58v, 59r, 59v, 61v, 62r, 68v, 69v, 82r, 85r, 85v, 87r, 96r, 117v, 127r, 128v, 139r, 140r, 145r, 151r, 159v, 168r, 168v, 185r, 211r.

Some of the latter marginal notes are introduced with a paraph mark touched in red, in a format used later in the verse anthology: ff. 166v, 179v, 180r, 186v, 189r. Most of the notes are copied from the source manuscripts.

Capital letters, including versals, touched in red. The opening section has coloured versals in red and blue (f. 3r).

Rubricated headings and nota bene marks.

History

Origin:

Written at Cirencester Abbey, completed 1246 × 1260. The manuscript used Oxford, Jesus College, MS. 94 as one of its sources, which was at Cirencester. Passages to be quoted were marked up in the manuscript and copied directly. For example, a passage from Alexander Neckam, Tractatus super mulierem fortem on f. 169r can be found in MS. 94, fol. 120v, with both a marginal x and r marked in the margin at the beginning and end of the passage quoted. At f. 173v, the scribe copies more of Alexander’s Tractatus super parabolas than intended from Jesus College MS. 94, f. 57v.

The writer of the text names himself Galfridus and describes his offering as claustralis (f. 3r). This writer is presumably Geoffrey Brito (Galfridus Britonus), a canon at Cirencester Abbey in the middle of the thirteenth century who had both the education and motivation to produce Sol meldunensis. Geoffrey was the nephew of Alexander Neckam, and he quotes Alexander’s poem on sending his nephew to school at Dunstable in his conclusion (f. 212v). A document issued between 1215 and 1230 made Master Geoffrey Brito the vicar of Milborne Port, which he probably did not serve directly (Ross, no. 592). Between 1222 and 1230, Geoffrey was assigned a stall in Cirencester’s church of St John the Baptist, in a charter memorializing Alexander Neckam, issued on the anniversary of his death on 31 March 1217 and naming Geoffrey as Alexander’s nephew (Ross, no. 332). Between 1230 and 1236, he was assigned a messuage near the abbey, in a charter similarly framed (Ross, no. 336). Both were witnessed by William de Blois, bishop of Worcester from 1218 to 1236 (where Alexander was buried), and John Walsh, abbot of Malmesbury from 1222.

Geoffrey Brito could in theory have intended the book originally for John Walsh and begun work on it before 1246. Geoffrey of Malmesbury is not named until f. 71v (as Gaufridus), and the irregular quire 7 corresponds to the end of Book 1, which unlike Book 2 is not designated as such with a rubric. This suggests that the text was planned initially to end with f. 69v, though the quire also precisely fits the proem to Book 2. The end of Book 2 was not yet fixed when it was copied, as the concluding verse envoi is a contemporary addition (f. 212v).

Additional Information

Bibliography

    A critical edition of Alexander Neckam’s Corrogationes noui Promethei with introduction, textual notes, and commentary Corrogationes noui Promethei, Cropp, Laurel Susan (1991, PhD, University of Toronto) The origins of the university: The schools of Paris and their critics, 1100–1215, Ferruolo, Stephen C. (Stanford, CA, Stanford University Press, 1985) Malmesbury Abbey 670–1539: Patronage, scholarship and scandal, McAleavy, Tony (Woodbridge, Suffolk, Boydell Press, 2023) Alexander Neckam: Creation and paradise in Book 2 of the Suppletio defectuum Suppletio defectuum Anglo-Latin and its heritage: essays in honour of A.G. Rigg on his 64th birthday Publications of the Journal of Medieval Latin Journal of Medieval Latin, McDonough, Christopher J. (Turnhout, 129–148, Brepols, 2001) Cambridge, University Library, Gg. 6.42, Alexander Neckam and the Sacerdos ad altare Sacerdos ad altare Studi medievali 3rd ser., McDonough, Christopher J. (46, 2, 783–809, 2005) The Laus beatissime Virginis and the canon of Alexander Neckam Laus beatissime Virginis Mediaeval Studies, McDonough, Christopher J. (66, 99–128, 2004) A history of Anglo-Latin literature, 1066–1422, Rigg, A. G. (Cambridge, Cambridge University Press, 1992) The cartulary of Cirencester Abbey, Gloucestershire, (London, Oxford University Press, 1964) Alexander Neckam in England The English Historical Review, Russell, Josiah Cox (47, 186, 260–268, 1932) Tropology in practice: Alexander Neckam’s Solatium fidelis anime Solatium fidelis anime Viator, Záhora, Tomáš (42, 1, 113–138, 2011)

Inserted leaf with miniatures of friars [Cambridge, University Library, MS Gg.6.42, f. 5]

Contents

Language(s): No linguistic content

1. 5r
Miniature of St Francis with another friar
2. 5v
Miniature of St Dominic with another friar

Physical Description

Form: sheet
Support: Parchment, heavier than that used for the surrounding leaves and smaller.
Extent: 1 sheet 140 × 180 mm.

Decoration

Two full-page drawings tinted in brown, pink and yellow; framed in pink:

  • 5r: St Francis, bearing stigmata, standing on a hillock with a younger friar. Both are barefoot, dressed in cowls, cord at waist, and carrying books.
  • 5v: Two Dominicans, the bearded one presumably St Dominic. Both wear hooded cloaks and walk with staffs, one T-shaped and the other with a curved top.

Zutshi dated the drawings stylistically to the middle of the thirteenth century, drawing attention to the lack of a nimbus as evidence of an earlier date and English influence. He argued that the insertion is a direct response to the surrounding text, against Little (p. 41), who saw no connection.

Nigel Morgan suggested that the artist was directly acquainted with the earlier work of Matthew Paris at St Albans Abbey and dated the page to the 1240s; Suzanne Lewis supported this view. Zutshi compared the iconography to a wider range of contemporary examples and did not argue for a connection to St Albans in particular.

History

Origin: 1240s × 1250s. ; England.

Additional Information

Bibliography

    English art, 1216–1307 Oxford history of English art, Brieger, Peter H. (Oxford, Clarendon Press, 1957) The art of Matthew Paris in the Chronica majora Chronica majora California studies in the history of art, Lewis, Suzanne (Berkeley, University of California Press, 1987) Franciscan history and legend in English mediaeval art, Little, A. G. (Manchester, Manchester University Press, 1937) Early Gothic manuscripts A survey of manuscripts illuminated in the British isles, Morgan, Nigel J. (London, Miller, 1982) The Franciscan heritage in England (c. 1240–c. 1350) The English province of the Franciscans (1224–c.1350) The medieval Franciscans, Robson, Michael J. P. (Leiden, 448–470, Brill, 2017) Postcards on parchment: The social lives of medieval books, Rudy, Kathryn M. (New Haven, Yale University Press, 2015) Images of Franciscans and Dominicans in a manuscript of Alexander Nequam’s Florilegium (Cambridge University Library, MS Gg.6.42) Florilegium The Franciscan order in the medieval English province and beyond, Zutshi, Patrick N. R. (Amsterdam, 51–66, Amsterdam University Press, 2018)

Part 2: Prophecy of Merlin [Cambridge, University Library, MS Gg.6.42, ff. 213–222]

Contents

Language(s): Latin

213v–222r
Prophetia Merlini Geoffrey of Monmouth

This work circulated both independently and as De gestis Britonum 110–117.

1. 213v–214r
Epistle of Master Geoffrey of Monmouth addressed to Alexander, bishop of Lincoln
Rubric: 213v Epistula magistri Galfridi monumutensis directa Alexandro Lincolniensi episcopo
Incipit: 214r Coegit me alexander lincolniensis presul nobilitatis tue dilectio prophecias merlini de britannico in latinum transferre. antequam historiam parassem⹎ quam degestis regum britannicorum inceperam.
Explicit: 214r Et siquid inordinate siue incuriose protulerit⹎ ferula camenarum tuarum in rectum aduertas concentum.
2. 214v–222r
Prophecy of Merlin
Rubric: 214v Prophetia merlini.
Incipit: 214v Sedente itaque uortegirno rege britonum super ripam exhausti stagni⹎ egressi sunt duo dracones. quorum unus albus. et alius erat rubeus.
Explicit: 222r Confligent uenti diro sufflamine. et sonitum inter sidera conficient.

Physical Description

Form: codex
Support: Parchment (HFFH)
Extent: Codex: leaves

Collation

  • Quire 2210 (ff. 213–222)
Secundo Folio: 215r: et actus eius erit cibus

Layout

160 × 100 mm. Ruled in leadpoint. Written in long lines, typically 20 per page, with wide line spacing (8.5 mm) that provides 3.5 mm space for glosses above each line of text.

Hand(s)

Gothic textualis.

A shift in hand at f. 217v.

Decoration

Two fire-breathing dragons painted in blue, red, and orange above the beginning of Prophetia Merlini (f. 214v). These are fully shaded, in contrast to the line drawings found in most of the volume.

Added line drawings in red and blue by the decorator of the rest of the volume in the border of the opening epistle, showing two animals with human heads, one with a crown (f. 214r).

Blue two-line initials with red pen flourishing opening the two major divisions in the text, shaded to create depth in contrast to the flat colours used elsewhere in the volume (ff. 214v, 214r).

Opening rubric, likely added by one of the rubricators of the preceding part (f. 213v, copied from a trimmed guide, f. 214r).

Additions

Added glosses in a Gothic semihybrida script, ff. 214r, 214v, 216r, 219r.

Binding

Written with an integral parchment wrapper.

History

Origin:

Written in England, 1220s × 1240s. The quire may have originated at Malmesbury Abbey. Its contents appear to be a humorous response to the preceding material: Sol meldunensis is from one Geoffrey to another concerning the works of an Alexander, and Prophetia Merlini opens here with a letter from a Geoffrey to an Alexander (f. 214r). The wide spacing between its lines invites the addition of glosses. Its parchment wrapper would have allowed it to be added loose to the rest of the volume.

Provenance

Cirencester Abbey: the decorator of the other parts of the volume adds a border matching the volume’s scheme (f. 214r), and the opening rubric appears to have been added by one of the Cirencester scribes (f. 213v).

Additional Information

Bibliography

    The Historia regum Britannie of Geoffrey of Monmouth, III: A summary catalogue of the manuscripts Historia regum Britannie, Crick, Julia C. (Woodbridge, Suffolk, Brewer, 1989) Pseudepigrapha Notes II: 3. The contribution of the manuscript catalogues of M.R. James Journal for the Study of the Pseudepigrapha, DiTommaso, Lorenzo (18, 2, 83–160, 2008) The Prophetia Merlini of Geoffrey of Monmouth: Latin manuscript copies Prophetia Merlini Manuscripta, Eckhardt, Caroline D. (26, 3, 167–176, 1982) Geoffrey of Monmouth. The history of the kings of Britain: An edition and translation of De gestis Britonum (Historia regum Britanniae) The history of the kings of Britain De gestis Britonum Historia regum Britanniae Arthurian studies, (Woodbridge, Suffolk, Boydell Press, 2007)

Part 3: Verse anthology [Cambridge, University Library, MS Gg.6.42, ff. 223–237]

Contents

Language(s): Latin

1. 223r–224r
Verse debate on the merits of wine and beer between Peter of Blois and Robert de Beaufeu Die Streitgedichte Peters von Blois und Roberts von Beaufeu über den Wert des Weines und des Bieres 10.1515/zrph.1927.47.1.30 E. Braunholtz Zeitschrift für romanische Philologie 47 30–38 1927 Peter of Blois and poetry at the court of Henry II 10.1484/J.MS.2.306206 Peter Dronke Mediaeval Studies 38 185–235 1976 p. 228 Une suite au poème de Robert de Beaufeu pour l’éloge de la cervoise 10.1484/J.RB.4.02078 André Wilmart Revue bénédictine 50 136–140 1938 Petri Blesensis Carmina Carsten Wollin (editor) Turnhout Brepols 1998 Corpus Christianorum, continuatio mediaevalis 128
1.1. 223r
Verses of Master Peter of Blois on the commendation of wine Peter of Blois
Rubric: 223r Versus magistri petri blesensis. De commendatione uini.
Incipit: 223r Felix ille locus quem uitis amenat amena.
Explicit: 223r Quam tibi cum potu de furfure fercla dena.
Ed. Wollin, carmen 1.6.
1.2. 223r–v
Verses of Robert de Beaufeu on the commendation of beer Robert de Beaufeu
Rubric: 223r Versus Roberti de Bellafago. De commendatione ceruisie.
Incipit: 223r Eloquio dulci uernans. et uoce serena.
Explicit: 223v Donec subueniat morbo. frix siue lacena.
Ed. Wollin, carmen 1.6a.
1.3. 223v–224r
Response of Master Peter of Blois Peter of Blois
Rubric: 223v Respontio magistri petri Blesensis.
Incipit: 223v Scribo. set inuitus. inuitat enim graue uitis⹎
Explicit: 224r Iocunde admittas. et sine felle iocum.
Ed. Wollin, carmen 1.7.
2. 224r–232r
On the commendation of wine Alexander Neckam
2.0. 224r
Verse dedication of Alexander Neckam to Thomas Carbonel, abbot of Gloucester

Thomas Carbonel was abbot of Gloucester from 1179 until 1205. Peter of Blois, a correspondent of Alexander, wrote a letter criticizing a Thomas for his preference of beer to wine (ed. Revell, no. 31).

Rubric: 224r Magister alexander Domino Thome abbati claudie.
Incipit: 224r Munus. set munusculum tibi mitto thoma.
Explicit: 232r Recreent. ut celicum sentias aroma.

With French glosses: Ydioma. est in gallico⹎ language ; Glaucoma. idem est quod macula oculi. gallice⹎ maele .

Ed. Hochgürtel, carmina rhythmica 9.
The later letters of Peter of Blois Elizabeth Revell (editor) Oxford Oxford University Press 1993 Auctores Britannici Medii Aevi 13 pp. 159–160n (no. 31.1)
2.1. 224v–226v
Verses of Master Alexander Neckam on wine, book 1
Rubric: 224v Versus magistri alexandri nequam. de Vino. liber primus.
Incipit: 224v Dum corpus curas⹎ studeas subducere curas.
Explicit: 226v Hoc michi solamen nunquam desit precor. Amen.
Ed. Hochgürtel, carmina metrica 1.
2.1.1. 224v
Verses on enmity and friendship Serlo of Wilton

Quotation in the margin beside the stanza beginning Vina libens libo tunc audax carmina scribo.

Rubric: 224v Serlo.
" Et breue sit dedecus. et longum decus amicus. Hostibus eueniat dedecus atque decus. In nobis amor. In reliquis sit amor. "
Nigel of Longchamp. Speculum stultorum Jill Mann Oxford Oxford University Press 2023 Oxford medieval texts pp. 102–103 Serlon de Wilton. Poèmes latins Jan Öberg (editor) Stockholm Almqvist & Wiksell 1965 Acta Universitatis Stockholmiensis, Studia Latina Stockholmiensia 14 pp. 33–34, 124
2.2. 226v–229r
On the commendation of wine, Book 2
Rubric: 226v Liber secundus de commendatione uini.
Incipit: 226v Rursus bache tuas laudes describo libenter.
Explicit: 229r Exordi lingua meo dissona semper erit.
Ed. Hochgürtel, carmina metrica 2.
2.3. 229r–232r
On the commendation of wine, Book 3
Rubric: 229r Liber tercius de commendatione uini.
Incipit: 229r Nobilis est potus me iudice nobile uinum.
Explicit: 232r Ipse deus. perpes gloria. uera quies.
Ed. Hochgürtel, carmina metrica 3.
3. 232v–234v
New Avianus Alexander Neckam
Rubric: 232v Incipit nouus auianus.
Il «Novus Avianus» di Alessandro Neckam Armando Bisanti Le favole di Aviano e la loro fortuna nel Medioevo Florence 103–152 SISMEL 2010 Millennio Medievale 85 Strumenti e studi 25 Il Novus Avianus di Alessandro Neckam nel quadro delle riscritture mediolatine di Aviano Armando Bisanti Maia 54 2 295–350 2002 Magistri Alexandri Nequam canonici Cire[n]cestriensis Nouus Auianus Guillaume Froehner (editor) Aviani Fabulae XXXXII ad Theodosium http://hdl.handle.net/2027/wu.89097934970 Leipzig 55–63 Teubner 1862 Bibliotheca Teubneriana Alexandri Nequam Nouus Auianus https://archive.org/details/lesfabulisteslat03hervuoft Léopold Hervieux (editor) Les fabulistes latins depuis le siècle d’Auguste jusqu’à la fin du moyen âge Paris 3 222–234, 462–467 Firmin-Didot 1894 Alexander Neckam. Nouus Auianus Thomas A.-P. Klein Favolisti latini medievali e umanistici 7 99–136 1998
3.1. 232v
On the wolf
Rubric: 232v De lupo.
Incipit: 232v Vincere quos lenis nequit exhortatio. uincit⹎
Explicit: 232v Promissis non est semper habenda fides.
3.2. 232v–233v
On the tortoise
Rubric: 232v De testudine.
3.2.1. 232v–233r
The tortoise, at length
Rubric: 232v Copiose.
Incipit: 232v Ausus illicitos punit grauis exitus. alti⹎
Explicit: 233r Ipsa quies miseris esse molesta solet.
3.2.2. 233r–233v
The tortoise, briefly
Rubric: 233r De eodem compendiose.
Incipit: 233r Sollicitauit⸝ Aues testudo munere felix⹎
Explicit: 233v En pereo. pereat exitialis honor.
3.2.3. 233v
The tortoise, concisely
Rubric: 233v Succincte.
Incipit: 233v Conuenit uolucrem testudo rogans ut in auras.
Explicit: 233v Vngue⹎ dies uite clausit. ¶ Amanda quies.
3.3. 233v
On the crab
Rubric: 233v De Cancro.
Incipit: 233v Ne uite cursus uariis amfractibus erret⹎
Explicit: 233v Multi commendant qui fugienda colunt.
3.4. 233v–234r
On Phoebus and Boreas
Rubric: 233v De phebo et borea.
Incipit: 233v Plus plenis terrore minis quandoque benignus⹎
Explicit: 234r Plena minis˷ uerbis dulcibus⹎ ista docent.
3.5. 234r
On the ass
Rubric: 234r De asello.
Incipit: 234r De facili menti stulte surrepit inanis⹎
Explicit: 234r Indignus magno quisquis honore tumet.
3.6. 234r–234v
On the frog
Rubric: 234r De Rana.
Incipit: 234r Dum proprium medicus languorem curat. ab ipso⹎
Explicit: 234v Si conferre potes omnibus. ergo tibi.
5. 235r–236r
Short poems Alexander Neckam
Language(s): Latin and Anglo-Norman
5.1. 235r
Analysis of the noun Rome
Rubric: 235r Diuisio huius nominis roma.
Incipit: 235r En dabit absque mora⹎ celsus rome tibi mora.
Explicit: 236r Te facit. insignis⹎ cultu sapientia dignam.
Ed. Hochgürtel, carmina metrica 9.
5.2. 235r–v
On the golden vessel in which the Eucharist is kept
Rubric: 235r De Vase aureo in quo continetur eucharistia.
Incipit: 235r Non manus artificis. non auri gloria. dignum⹎
Explicit: 235v Fructus. mundans sum gratia. Vita salus.
Ed. Hochgürtel, carmina metrica 7.
5.3. 235v
On the bitter fruits of a neglected root
Incipit: 235v Dulcessit crebro fructus radicis amare.
Explicit: 235v Confestim⹎ viuas˷ ¶ Expedit ista sequi.
Ed. Hochgürtel, carmina metrica 10.
Walther, Proverbia 6350.
5.4. 235v
Between two truths, the third is greatest
Rubric: Entre dous uertes⹎ la terce meure.
5.4.1. 235v
The mature middle surrounded by green growth
"Maturum medium cingit utrimque uiror."
Ed. Hochgürtel, carmina spuria 1.
Walther, Proverbia 14492a.
5.4.2. 235v
Enjoying old age among the young
"Gratior est inter iuuenes matura senectus."
Ed. Hochgürtel, carmina metrica dubia 17a.
Walther, Proverbia 10438b.
5.4.3. 235v
The rarity of sweetness amongst bitterness
" Dulcedo rara. dulcescere cogit amara. Vnica dulcedo condit amara duo. "
Ed. Hochgürtel, carmina metrica dubia 17b.
5.4.4. 235v
Rest among labour
" Inter serta sales excusant seria tristes. Grata quies solet alternos lenire labores. "
Ed. Hochgürtel, carmina metrica dubia 17c.
Walther, Proverbia 12625a.
5.4.5. 235v
A woman amongst two honest young lovers
" Vnica maturat geminum matura uirorem. Vnica sepe duas uirides excusat honestas. "
Ed. Hochgürtel, carmina metrica dubia 17d.
Walther, Proverbia 32196e.
5.5. 235v–236r
Verses based on wordplay
5.5.1. 235v–236r
Against the miser
Rubric: 235v Contra auarum.
" Cur homo qui cinis es. per auaritiam sepelis es? Eri cur heres eris qui non eris heres? Quando sepultus eris. quicumque sepultor es eris? Non hodie quod heri. nouus heres imperat eri. "
Ed. Hochgürtel, carmina metrica dubia 18.
Walther, Proverbia 4680a.
5.5.2. 236r
Analysis of the noun uires
Rubric: 236r Diuisio huius nominis uires.
" Redde michi uires. sum debilis. et sine ui res. Corpore mente uires. corpore mente uir es. "
Ed. Hochgürtel, carmina metrica dubia 3.
Walther, Proverbia 26430a.
5.5.3. 236r
Analysis of the verb laboraui
Rubric: 236r Diuisio huius uerbi laboraui.
" Casu labor aui. uisu subito labo raui. Surge labora ui bonus est ueniens labor aui. "
Ed. Hochgürtel, carmina metrica dubia 1.
Walther, Proverbia 2475.
5.5.4. 236r
God speaks figuratively through the prophets
" Multa deus de te dicunt per signa prophete. Et dicunt per te que dicunt set nec aperte. Loquuntur deus multa de te prophete figuraliter. "
Ed. Hochgürtel, carmina metrica dubia 19.
Walther, Proverbia 15378a.
5.6. 236r
Didactic verses
5.6.1. 236r
Verses moving backwards
Rubric: 236r Versus retrogredi.
" Vrbe licet mesta. faciunt turbe sibi festa. Ala teget messem sedes sanas tenet ara. "
Ed. Hochgürtel, carmina metrica dubia 20.
Walther, Proverbia 32251a.
5.6.2. 236r
On a sconce, briefly
Rubric: 236r De absconsa.
Rubric: 236r Compendioso.
" Lumine pretendor. ne ledat lumina splendor. Et michi debetur⹎ quod pagina munda tenetur. "
Ed. Hochgürtel, carmina metrica dubia 21.
Walther, Proverbia 14098a.
5.6.3. 236r
On a sconce, concisely
Rubric: 236r Subcincte.
"Sum. ne lux lumen ledat. nec cera uolumen."
Ed. Hochgürtel, carmina metrica dubia 22.
5.6.4. 236r
On a lantern
Rubric: 236r De laterna.
" Lucida laterne facies est grata lucerne. Gaudet laterna. latitans lucere lucerna. "
Ed. Hochgürtel, carmina metrica 5.
Walther, Proverbia 13985b.
5.6.5. 236r
Verbs underlying the nouns reges, duces, and leges
"Sic rego⹎ dat reges. dat duco⹎ duces. lego⹎ leges."
Ed. Hochgürtel, carmina metrica 6.
5.6.6. 236r
I value five marks of gold
Rubric: Ieo tute uail cink mars de or.
"Vi ualeo tota marcas dor. subtrahe iota."
Ed. Hochgürtel, carmina metrica 14.
Walther, Proverbia 33283a.
5.6.7. 236r
Beauty wages war on chastity
Rubric: Beau Gwerre chastete.
"Forma decens oris⹎ expugnat castra pudoris."
Walther, Proverbia 9743a.
5.6.8. 236r
After a pyre, seek a priest or add water
Rubric: 236r Apres peyre. vin ou proueyre.
"Post pira presbiterum quere uel adde merum."
Ed. Hochgürtel, carmina metrica dubia 12.
Walther, Proverbia 22042.
5.6.9. 236r
Wordplay on olor and honor
" Gaudeo legatus niueum michi misit olorem. Hunc michi liuor edax nunquam subducet honorem. "
Ed. Hochgürtel, carmina metrica 8.
5.6.10. 236r
The martyr who changed eels into sausages
"O stupor. anguillas martyr mutauit in hillas."

With the note: Hec hila. le. id est andoile. Hec hinnula. le. id est oscaloma. Hic hinnulus. li. est fetus cerue. In gallico foun.

Ed. Hochgürtel, carmina metrica dubia 23.
Walther, Proverbia 19585b.
6. 236v
Prophecies

Added in a fifteenth-century cursiva antiquior hand on a previously blank page.

Language(s): Latin with some Anglo-Norman and Middle English
6.1. 236v
Caesar’s rule will remain hidden for a long time
Incipit: 236v Cesaris inperium per tempora longa latebit
Explicit: 236v Qui placeant Regi facient contraria legi

Also in Cambridge, University Library, MS Gg.4.25, ff. 61v–67r; Cambridge, University Library, MS Kk.6.16, f. 156v; Dublin, Trinity College, MS. 172 (B.2.7), p. 405b; London, British Library, Arundel MS. 66, f. 291v; London, British Library, Cotton MS. Titus D. vii, f. 31r; London, British Library, Cotton MS. Vespasian E. vii, f. 95r; Oxford, Bodleian Library, MS. Ashmole 59, f. 78r; Oxford, Bodleian Library, MS. Digby 196, f. 29r; Oxford, Bodleian Library, MS. Hatton 56, f. 66v. Several of these also include Geoffrey of Monmouth.

Prophecy and public affairs in later medieval England Lesley A. Coote Woodbridge, Suffolk York Medieval Press 2000 pp. 148–149, 150, 153, 155, 193, 212, 223, 247 The royal image and diplomacy: Henry VII’s Book of astrology (British Library, Arundel MS. 66) 10.23636/1078 Joanna Frońska Electronic British Library Journal 2014 p. 27
6.2. 236v
The city will fall with its worthy prelate
" Hec suam sunt signa ruit urbs cum presule digna Funere detectus N successor abibit Et lapis erectus ad terram funditus ibit "

There are several variants on this text. Adam Usk fills in N as Thomas, while a seditious preacher in the time of Henry VIII gives it as Petri.

Letters and papers, foreign and domestic, of the reign of Henry VIII: preserved in the Public Record Office, the British Museum, and elsewhere in England https://catalog.hathitrust.org/Record/007446617 J. S. Brewer (editor) James Gairdner (editor) R. H. Brodie (editor) London Longman, Green, Longman, Roberts & Green 1862 vol. 4, part 2, p. 1795 (19 Henry VIII, no. 4040) The version quoted here is Walther, Initia carminum 3210. Llandaff https://hdl.handle.net/2027/wu.89097230072 E. J. Newell London Society for Promoting Christian Knowledge 1902 Diocesan histories p. 72 Chronicon Adæ de Usk: A.D. 1377–1404 https://hdl.handle.net/2027/uva.x000299327 Edward Maunde Thompson (editor) London Murray 1876 p. 38
6.3. 236v
The raven and the magpie
" Coruus cum pica miluo figurat Signis erit pica ceteris erit hec inimica "

Also in Dublin, Trinity College, MS. 172 (B.2.7), p. 405b.

6.4. 236v
Note on Surge illuminare (Isaiah 60)
Incipit: Surge illuminare ierusalem quia venit lumen tuum hoc scribo propter istam draconem
7. 237r–v
Hymn on the Saviour’s Passion Alexander Neckam

Presumably a slightly later addition written on a formerly blank or inserted leaf: written using a different layout in double columns and with a different decorative scheme, with capitals alternating between red and green.

Rubric: 237r De passione saluatoris.
Incipit: 237r Splendor patris fons. sol. ares. | Languent oculi solares.
Explicit: 237v Sic sic cristum imitemur. | Vt cum ipso coronemur. Amen.
Pia dictamina. Reimgebete und Leselieder des Mittelalters https://archive.org/details/analectahymnicam31drev Clemens Blume (editor) Leipzig 4 Reisland 1898 Analecta hymnica medii aevi 31 vol. 4, pp. 36–37 Omits a line after 7.5, Iesu post discrimen forte; and another after 9.11, Ex ipsa carnem sumentem.
237v
De sacramentis 4.4.19 Ambrose of Milan
"Ambrosius de sacramentis. Didicistis quod ex pane corpus fiat cristi. et que in diuinum calicem mittitur. set fit sanguis consecratione uerbi celestis."

Physical Description

Form: codex
Support: Parchment (HFFH)
Extent: Codex: 15 leaves

Collation

  • Quire 2310 (ff. 223–232)
  • Quire 2410–5 (ff. 233–237; 6th–10th cancelled)
Contemporary catchword, f. 232v.
Secundo Folio: 224r: Peccauit potor. non potus

Layout

165 × 100 mm. Ruled in leadpoint. Written in long lines, typically 30–32 per page, beginning below the top line.

A different layout is used for f. 237r–v, executed at a different stage. Ruled in leadpoint. Written in two columns of 23–30 lines, above the top line.

Hand(s)

Gothic textualis.

A shift in hand at f. 235r.

Decoration

Pen-flourished two-line initials alternating between red and blue open new sections of the text.

On f. 237r–v, new stanzas exceptionally open with initials alternating between red and green, with red or blue pen flourishing.

Citations of works from which the extracts are taken are specified by marginal rubrics, often framed with a line of blue ink, the text beginning with a paraph mark (e.g. ff. 223r, 224v, 226v, 229r, etc.).

Marginal notes written in black ink, introduced with a paraph mark touched in red: ff. 224r, 224v, 225r, 231r.

Versals touched in red.

Rubricated headings and nota bene marks.

History

Origin:

Written at Cirencester Abbey, 1246 × 1260. This part of the volume uses the same format as ff. 3–212, but the variation in contents and layout suggest it was produced at a different time. The section is less heavily annotated than other parts of the manuscript, but a hand annotating in plummet can be found across the volume (see Additions).

Additional Information

Bibliography

    On some unpublished poems attributed to Alexander Neckam The English Historical Review, Esposito, Mario (30, 119, 450–471, 1915) Alexandri Neckam Suppletio defectuum, Carmina minora Corpus Christianorum, continuatio mediaevalis, (Turnhout, Brepols, 2008) Teaching and learning Latin in thirteenth-century England, Hunt, Tony (Woodbridge, Suffolk, Brewer, 1991) Alexander Neckam. Suppletio defectuum, Book I Per verba, (Florence, SISMEL, 1999)

Additional Information

Record Sources

Availability

Entry to read in the Library is permitted only on presentation of a valid reader’s card. For information on eligibility and admissions procedures, see Joining the Library). For further enquiries, and to confirm the availability of the manuscript, please contact the Special Collections Reading Room.

Bibliography

    Western illuminated manuscripts: A catalogue of the collection in Cambridge University Library, Binski, PaulZutshi, P. N. R. (Cambridge, Cambridge University Press, 2011) Catalogi librorum manuscriptorum Angliæ et Hiberniæ in unum collecti, cum indice alphabetico, (Oxford, Sheldonian Theatre, 1697) Alexander Neckam’s manuscripts and the Augustinian canons of Oxford and Cirencester, Dunning, Andrew N. J. (2016, PhD, University of Toronto) A catalogue of the manuscripts preserved in the library of the University of Cambridge, (Cambridge, Cambridge University Press, 1856) Alexander Neckam, Hunt, R. W. (1936, DPhil, University of Oxford) The schools and the cloister: The life and writings of Alexander Nequam (1157–1217), Hunt, R. W. (Oxford, Clarendon Press, 1984) Friendship and publishing in Geoffrey Brito's <hi rend="italics">Sol Meldunensis</hi>: a collaborative gift book from Cirencester Abbey for Geoffrey, abbot of Malmesbury, 1246-60 Transactions of the Cambridge Bibliographical Society, Dunning, Andrew N. J. (17, 3/4, 340-375, Cambridge Bibliographical Society, 2022, https://www.jstor.org/stable/27474828)

Funding of Cataloguing

Munby Fellowship in Bibliography

Darwin College

Digital Images

Cambridge Digital Library