Medieval Manuscripts in Cambridge Libraries

A catalogue of Western manuscripts and papyri at Cambridge University Library, the Fitzwilliam Museum and selected Cambridge colleges

Cambridge, Trinity College, MS B.9.13

Diktyon no.: Diktyon 11940

Contents

Introduction: This manuscript, probably copied in the 10th or 11th century, contains various orations, epistles, carmina by the Patriarch of Constantinople, Gregory of Nazianzus. The manuscript was quite a high-quality production, with a Pyle (f. 1r) decorated with a mosaic motif, elegantly written with its initials and original marginal annotations; nevertheless it has suffered damage due to use and time and the first and last folios are much damaged. In spite of the importance of its contents, the spine bears an erroneous title. The manuscript is divided into two sections corresponding to two mises-en-page. The first section (ff. 1r-326r) is written in two columns and contains the texts of Gregory of Nazianzus. The second (ff. 326v-357v) is written in a single column by the same hand as the first section and continues the text without interruption. Indeed, this section does not begin with a new quire but on the verso of the last folio in two columns (quire 41). This section contains additional commentary texts to Gregory of Nazianzus. On the last folio (ff. 357r-357v) two texts were added after the production of the manuscript, in a strongly contracted script, now nearly illegible. Previously owned by the Greek monastery of Pantokratoros on Mount Athos, the manuscript B.9.13 was bought by the classical scholar Richard Bentley and bequeathed to Trinity College after his death. Dr Matteo Di Franco

Language(s): Greek

1. ff. 1r-208r
Gregory of Nazianzus, Orations Orationes
1.1. ff. 1r-14r
De filio (oratio XXIX) Theologica III vel De filio I
Rubric: f. 1r Τοῦ ἐν ἁγίοις π(ατ)ρ(ὸ)ς ἡμῶν Γρηγορίου ἀρχιεπ(ισκόπου) Κωνσταντινουπ(όλεως) τοῦ θεολόγου· περὶ υἰοῦ λόγος αʹ
Incipit: f. 1r Ἃ μὲν οὖν εἴποι τις ἂν ἐπικόπτων τὴν περὶ τὸν λόγον αὐτῶν ἑτοιμότητα καὶ ταχύτητα
Explicit: f. 14r μέχρις ἀναδείξεως τελεωτέρας τῶν ποθουμένων· ἐν αὐτῶι Χ(ριστ)ῶ τῶι κ(υρί)ω ἡμῶν· ὧι ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας· ἀμήν
Final rubric: f. 14r περὶ υἱοῦ αʹ

with scholia

PG 36, 73-104

CPG 3010.29

TLG 2022.009

1.2. ff. 9r-33v margins
Apologetica (oratio II) De fuga vel De sacerdotio
Incipit: f. 9r upper margin Ἥττημαι καὶ τὴν ἧτταν ὁμολογῶ· ὑπετάγην τῷ Κυρίῳ, καὶ ἱκέτευσα αὐτόν· ὁ γάρ μοι μακαριώτατος Δαβὶδ ἀρχέτω τοῦ λόγου
Explicit: f. 33r Οὐκ ἔμοιγε κριτῆ καὶ συμβούλω· ἀλλ' οὗτος ὁ φόβων μέγιστος οὗτος ὁ κινδύνων ἔσχατος παντὶ τῶ συνιέντι(?) ||

Added by a second hand in minuscule script (scholia are in majuscule script)

PG 35,408-501

BHG 730c

CPG 3010.02

TLG 2022.016

1.3. ff. 14r-27r
De filio (oratio XXX) Theologica IV vel De filio II
Rubric: f. 14r Περὶ υἰοῦ βʹ
Incipit: f. 14r Ἐπειδή σοι τὰς μὲν ἐκ τῶν λογισμῶν στροφὰς καὶ πλοκὰς ἱκανῶς διεσείσαμεν τῆ δυνάμει τοῦ πν(εύματο)ς
Explicit: f. 27r Ἰ(ησοῦ)ς Χ(ριστό)ς χθὲς καὶ σήμερον σωματικῶς· ὁ αὐτὸς πν(ευματ)ικῶς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων ἀμήν
Final rubric: f. 27r περὶ υ(ἱο)ῦ βʹ

with scholia

PG 36, 104-133

CPG 3010.30

TLG 2022.010

1.4. ff. 27v-44v
De Spiritu Sancto (oratio XXXI) Theologica V
Rubric: f. 27v Περὶ τοῦ ἁγίου πν(εύματο)ς
Incipit: f. 27v Ὁ μὲν δὴ περὶ τοῦ υἱοῦ λόγος. τοιοῦτος· καὶ οὕτω διαπέφευγε τοὺς λιθάζοντας
Explicit: f. 44v καὶ τοὺς ἄλλους πείθειν εἰς δύναμιν· προσκυνεῖν π(ατέ)ρα καὶ υἱόν καὶ πν(εῦμ)α ἅγιον τὴν μίαν θεότητά τε καὶ δύναμιν· ὅτι αὐτῶ πᾶσα ἡ δόξα τιμή κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας· ἀμήν
Final rubric: f. 44v Περὶ τοῦ ἁγίου πν(εύματο)ς

with scholia

PG 36, 133-172

CPG 3010.31

TLG 2022.011

1.5. ff. 45r-55r
In Theophania (oratio XXXVIII) In Nativitatem
Rubric: f. 45r Εἰς τὰ θεοφάνια
Incipit: f. 45r Χ(ριστὸ)ς γεννᾶται δοξάσατε· Χ(ριστὸ)ς ἐξ οὐρανῶν ἀπαντήσατε· Χ(ριστὸ)ς ἐπὶ γῆς ὑψώθητε
Explicit: f. 55r ὃν καὶ νῦν τρανοῦσθαι ἡμῖν εὐχόμεθα ὅσον ἐφικτὸν τοῖς δεσμίοις τῆς σαρκὸς· ἐν Χ(ριστ)ῶ Ἰ(ησο)ῦ τῶ Κ(υρί)ω ἡμῶν ὧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας· ἀμήν

with scholia

PG 36, 312-333

BHG 1921-1921b

CPG 3010.38

TLG 2022.046

1.6. ff. 55r-67r
In sancta lumina (oratio XXXIX)
Rubric: f. 55r Εἰς τὰ φῶτα
Incipit: f. 55r Πάλιν Ἰ(ησοῦ)ς ὁ ἐμὸς καὶ πάλιν μυστήριον· μυστήριον οὐκ ἀπατηλὸν, οὐδὲ ἄκοσμον
Explicit: f. 67r ἧς νῦν μετρίως ὑποδέδεχθε τὴν μίαν αὐγὴν ἐκ μιᾶς τῆς θεότητος· ἐν Χ(ριστ)ῶ Ἰ(ησο)ῦ τῶ Κ(υρί)ω ἡμῶν. ὧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας ἀμήν
Final rubric: f. 67r εἰς τὰ φῶτα

with scholia

PG 36, 336-360

BHG 1938-1938b

CPG 3010.39

TLG 2022.047

1.7. ff. 67r-98v
In sanctum baptisma (oratio XL)
Rubric: f. 67r Εἰς τὸ βάπτισμα
Incipit: f. 67r Χθὲς τῆι λαμπρᾶ τῶν φώτων ἡμέραι πανηγυρίσαντες
Explicit: f. 98v οἵ τε διδάσκοντες ταῦτα καὶ οἱ μανθάνοντες· ἐν αὐτῶι Χ(ριστ)ῶ τῶι Κ(υρί)ω ἡμῶν ὧι ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας ἀμήν
Final rubric: f. 98v εἰς τὸ βάπτισμα

with scholia

PG 36, 360-425

BHG 1947

CPG 3010.40

TLG 2022.048

1.8. ff. 99r-118r
In sanctum Pascha (oratio XLV) In sanctum Pascha ΙΙ
Rubric: f. 99r Εἰς τὸ πάσχα
Incipit: f. 99r Ἐπὶ τῆς φυλακῆς μου στήσομαι, φησὶν ὁ θαυμάσιος Ἀββακούμ
Explicit: f. 118r ἐπὶ τὸ ἅγιόν σου θυσιαστήριον· ὦ π(άτ)ερ καὶ λόγε καὶ πν(εῦμ)α τὸ ἅγιον· ὅτι σοὶ πᾶσα δόξα τιμὴ καὶ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων ἀμήν
Final rubric: f. 118r εἰς τὸ ἅγιον πάσχα

with scholia

PG 36, 624-664

CPG 3010.45

TLG 2022.052

1.9. ff. 118r-123v
In novam Dominicam (oratio XLIV) In S. Mamantem
Rubric: f. 118r Εἰς τὴν καινὴν κυριακήν
Incipit: f. 118r Ἐγκαίνια τιμᾶσθαι· παλαιὸς νόμος καὶ καλῶς ἔχων
Explicit: ff. 123r-123v ἐνταῦθα καλῶς ἀμειφθέντες. καὶ καινοὶ πρὸς τὸν καινὸν βίον παραπεμφθείημεν. ἐν Χ(ριστ)ῶ Ἰ(ησο)ῦ τῶ Κ(υρί)ω ἡμῶν· ὧι πᾶσα δόξα τιμὴ καὶ κράτος σὺν ἁγίω Πν(εύματ)ι· εἰς δόξαν Θ(εο)ῦ Π(ατ)ρ(ό)ς ἀμήν
Final rubric: f. 123v Εἰς τὴν καινὴν κυριακήν

with scholia

The absensce of the Insertio solita (see below) is explained in the notes on f. 119r and marked with an asterisk on column A

PG 36, 608-621

BHG 1021

CPG 3010.44

TLG 2022.051

1.10. ff. 123v-124v
Insertio solita in or. XLIV
Rubric: f. 123v ἔχει δὲ τὰ ἐν τῶ λόγω τῶ εἰς τὴν νέαν κυριακην ὡς ἐν παρενθήκη φερόμενα. καθάπερ ἀνωτέρω ἡ ἐν αὐτῶ ἐπι τοπω κειμένη παράθεσις δηλοῖ οὕτως· ‘καὶ τὶ δεῖ μοι πλειόνων ἐγκαινίων· ἐνὸν τὰ παρόντα γνωρίσαι καὶ ἅ σήμερον πανηγυρίζομεν. τῆ ζωῆ μετὰ θάνατον πλησιάσαντες’
Incipit: f. 123v ἐγκαίνια· ἐγκαίνια ἡ πανήγυρις ἀδελφοί· λεγέσθω γὰρ πολλάκις ὑφ’ ἡδονῆς
Explicit: f. 124v καὶ τί γεγονότες· ἀπαθανατισθέντες καὶ Θ(ε)ῶ πλησιάσαντες. Ἐπεὶ γὰρ φθόνω τοῦ πονηροῦ θάνατος

PG 36, 609A12-612B3

BHG 1021

CPG 3010.44

TLG 2022.051

1.11. ff. 124v-135r
In Pentecosten (oratio XLI)
Rubric: f. 124v Εἰς τὴν Πεντηκοστήν
Incipit: f. 124v Περὶ τῆς ἑορτῆς βραχέα φιλοσοφήσωμεν. ἵνα πν(ευματ)ικῶς ἑορτάσωμεν
Explicit: f. 135r τῆι ἀληθινῆι τῶν σωζομένων ἑορτῆ καὶ ἀγαλλιάσει· μεθ’ οὗ ἡ δόξα καὶ τὸ σέβας τῶ Π(ατ)ρὶ σὺν τῶι ἁγίωι Πν(εύματ)ι. νῦν καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων ἀμήν
Final rubric: f. 123v Εἰς τὴν Πεντηκοστήν

with scholia

PG 36, 428-452

CPG 3010.41

TLG 2022.049

1.12. ff. 135r-144v
Adversus Arianos et de se ipso (oratio XXXIII)
Rubric: f. 135r Πρὸς Ἀρειανοὺς καὶ εἰς ἑαυτόν
Incipit: f. 135r Ποῦ ποτέ εἰσιν οἱ τὴν πενίαν ἡμῖν ὀνειδίζοντες. καὶ τὸν πλοῦτον κομπάζοντες
Explicit: f. 144v ἡ τούτων αὐτῶν ἐκτυπωτέρα κατάληψις· εἰς ἣν φθάσαιμεν καὶ ἡμεῖς· ἐν αὐτῶι Χ(ριστ)ῶ Ἰ(ησο)ῦ τῶ Κ(υρί)ω ἡμῶν. ὧι ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας ἀμήν
Final rubric: f. 144v Πρὸς Ἀρειανοὺς καὶ εἰς ἑαυτόν

with scholia

PG 36, 213-237

CPG 3010.33

TLG 2022.041

1.13. ff. 145r-154v
De pace II (oratio XXII)
Rubric: f. 145r Εἰρηνικὸς γʹ εἰς ἀμφιλόνεικον
Incipit: f. 145r Εἰρήνη φίλη. τὸ γλυκὺ καὶ πρᾶγμα καὶ ὄνομα· ὃ νῦν ἔδωκα τῶ λαῶ καὶ ἀντέλαβον
Explicit: f. 154v ἀλλ’ ἵλεω τύχοιτε καὶ εἰρηνικοῦ τοῦ μεγάλου κριτοῦ. νῦν τε καὶ ἐν ἡμέραι ἀνταποδόσεως· ἐν αὐτῶι Χ(ριστ)ῶ τῶ Κ(υρί)ω ἡμῶν. ὧι ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων ἀμήν
Final rubric: f. 154v εἰρηνικὸς γʹ εἰς ἀμφιλόνεικον

with scholia

PG 35, 1132-1152

CPG 3010.22

TLG 2022.035

1.14. ff. 155r-172v
De moderatione in disputando (oratio XXXII)
Rubric: f. 155r Περὶ τῆς εὐταξίας τῆς ἐν ταῖς διαλέξεσιν
Incipit: f. 155r Ἐπειδὴ συνεληλύθατε προθύμως. καὶ πολυάνθρωπος ἡ πανήγυρις
Explicit: f. 172v τεύξεσθε τῆς ἐκεῖθεν ἀληθείας καὶ θεωρίας ἐν Χ(ριστ)ῶ Ἰ(ησο)ῦ τῶ Κ(υρί)ω ἡμῶν. ὧο ἡ δόξα εἰς αἰῶνας τῶν αἰώνωνἀμήν
Final rubric: f. 172v περὶ τῆς εὐταξίας τῆς ἐν ταῖς διαλέξεσι

with scholia

PG 36, 173-212

CPG 3010.32

TLG 2022.040

1.15. ff. 173r-184v
In seipsum (oratio XXVI) Adversus Maximum
Rubric: f. 173r Εἰς ἐαυτὸν ἐξ ἀγροῦ ἐπιστὰς μετὰ τὰ κατὰ Μάξιμον
Incipit: f. 173r Ἐπόθουν ὑμᾶς ὦ τέκνα· καὶ ἀντεποθούμην τοῖς ἴσοις μέτροις
Explicit: f. 184v ποτὲ δὲ ὅσον εἶ τυχὸν καταληφθησόμενος τοῖς ἐνταῦθα καλῶς ζητήσασι διὰ βίου καὶ θεωρίας· ὧι πᾶσα δόξα τιμὴ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας ἀμήν
Final rubric: f. 184v εἰς ἐαυτὸν ἐξ ἀγροῦ ἐπιστὰς μετὰ τὰ κατὰ Μάξιμον

with scholia

PG 35, 1228-1252

CPG 3010.26

TLG 2022.039

1.16. ff. 184v-191v
De seipso (oratio XXXVI)
Rubric: f. 184v Εἰς ἑαυτὸν καὶ πρὸς τοὺς λέγοντας αὐτὸν ἐπιθυμεῖν τῆς καθέδρας Κωνσταντινουπόλεως
Incipit: f. 184v Ἐγὼ θαυμάζω τί ποτέ ἐστιν ὃ πρὸς τοὺς ἐμοὺς πεπόνθατε λόγους
Explicit: f. 191v παραστήσεσθε σὺν ἡμῖν τῶ μεγάλω πολιστῆ λαμπροὶ λαμπρῶς ὕστερον· τοῦτο ὑμᾶς εὐαγγελίζομαι ἐν αὐτῶι Χ(ριστ)ῶ τῶι Κ(υρί)ω ἡμῶν. ὧι ἡ δόξα τιμὴ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας ἀμήν

with scholia

PG 36, 265-280

BHG 730x

CPG 3010.36

TLG 2022.044

1.17. ff. 192r-208r
Supremum vale (oratio XLII) Syntactirium vel In praesentia episcoporum
Rubric: f. 192r Εἰς τὴν τῶν ρνʹ ἐπισκόπων παρουσίαν
Incipit: f. 192r Πῶς ὑμῖν τὰ ἡμέτερα ὦ φίλοι ποιμένες καὶ συμποιμένες
Explicit: f. 208r τεκνία. φυλάσσοιτέ μοι τὴν παρακαταθήκην· μέμνησθέ μου τῶν λιθασμῶν· ἡ χάρις τοῦ Κ(υρίο)υ ἡμῶν Ἰ(ησο)ῦ Χ(ριστο)ῦ μετὰ πάντων ὑμῶν
Final rubric: f. 208r Εἰς τὴν τῶν ρνʹ ἐπισκόπων παρουσίαν

with scholia

PG 36, 457-492

BHG 730b

CPG 3010.42

TLG 2022.050

2. ff. 208v-221r
Gregory of Nazianzus, Theological epistles Epistulae theologicae
2.1. ff. 208v-215v
Epistula theologica 101 Ad Cledonium I vel In Apollinarium Oratio I
Rubric: f. 208v Πρὸς Κληδόνιον πρεσβύτ(ερον) ἐπιστολὴ αʹ
Incipit: f. 208v Τῶ τιμιωτάτω καὶ θεοφιλεστάτω ἀδελφω καὶ σὺμπρεσβυτέρω Κληδονίω· Γριγόριος ἐν κ(υρί)ω χαίρειν
Explicit: f. 215v παρορῶντες καὶ παρὰ τὴν ἡμετέραν ῥαθυμίαν πονηροῦ δόγματος νομὴν καὶ ἰσχὺν λαμβάνοντες
Final rubric: f. 215v Πρὸς Κληδόνιον αʹ

with scholia

PG 37, 176-195

CPG 3032.101

TLG 2022.002

2.2. ff. 216r-219r
Epistula theologica 102 Ad Cledonium II vel In Apollinarium Oratio II
Rubric: f. 216r Πρὸς Κληδόνιον ἐπιστολὴ βʹ
Incipit: f. 216r Ἐπειδὴ πολλοὶ πρὸς ἐλθόντες τῆ σῆ εὐλαβεία πληροφορίαν ζητοῦσι περὶ πίστεως
Explicit: f. 219r ἃ ποιοῦσι τὲ καὶ νεανιεύονται καθ' ἡμῶν ἀποκλείειν παντάπασι τὴν ὁμόνοιαν
Final rubric: f. 219r Πρὸς Κληδόνιον βʹ

with scholia

PG 37, 193-201

CPG 3032.102

TLG 2022.002

2.3. ff. 219v-221r
Epistula theologica 202 Ad Nectarium Constantinopolitanum Episcopum
Rubric: f. 219v Πρὸς Νεκτάριον ἐπίσκοπον Κωνσταντινουπόλεως ἐπιστολή
Incipit: f. 219v Ἔοικε τὴν παροῦσαν ζωὴν ἐπιλελοιπέναι καθόλου ἡ τοῦ θ(εο)ῦ κηδεμονία
Explicit: f. 221r εἰ τὸ τοιοῦτο κακὸν ἐπὶ καθαιρέσει τῆς ὑγιαινούσης πίστεως. διὰ τῆς παρρησίας αὐτῶν κατισχύση
Final rubric: f. 221r Προς Νεκτάριον ἐπίσκοπον Κωνσταντινουπόλεως

PG 37, 329-333

CPG 3032.202

TLG 2022.002

3. ff. 221v-304v
Gregory of Nazianzus, Orations Orationes
3.1. ff. 221v-270v
Contra Iulianum (oratio IV) Invectiva I
Rubric: f. 221v Κατα Ἑλλήνων καὶ κατα Ἰοουλιανοῦ αʹ
Incipit: f. 221v Ἀκούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη· ἐνωτίσασθε πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην· καλῶ γὰρ ἅπαντας
Explicit: f. 270v οἵ γε διαβατικοὶ τὴν διάνοιαν. καί τι τῆς τοῦ θ(εο)ῦ μεγαλονοίας ἐλπίζοντες ἄξιον
Final rubric: f. 270v Κατὰ Ἑλλήνων καὶ κατα Ἰοουλιανοῦ

with scholia

PG 35, 532-664

CPG 3010.04

TLG 2022.018

3.2. ff. 270v-291v
Contra Iulianum (oratio V) Invectiva II
Rubric: f. 270v Κατὰ Ἰουλιανοῦ στηλιτευτικὸς βʹ
Incipit: f. 270v Οὗτος μὲν δὴ τῶν ἐμῶν λόγων ὁ πρῶτος ἄεθλος ἐκτετέλεσται καὶ διήνυσται
Explicit: f. 291v μή τινα τοιαύτην κατὰ Θ(εο)ῦ τολμᾶν ἐπανάστασιν· ἵνα μὴ τὰ ὅμοια δράσαντες. τῶν ἴσων καὶ ἀντιτύχωσιν
Final rubric: f. 291v Κατὰ Ἰουλιανοῦ στηλιτευτικὸς βʹ

with scholia

PG 35, 664-720

CPG 3010.05

TLG 2022.019

3.3. ff. 292r-303r
In dictum evangelii: Cum consummasset Ιesus hos sermones (oratio XXXVII)
Rubric: f. 292r Εἰς τὸ ῥητὸν τοῦ εὐαγγελίου
Incipit: f. 292r Ὁ τοὺς ἁλιεῖς προελόμενος Ἰ(ησοῦ)ς. καὶ αὐτὸς σαγηνεύει
Explicit: f. 303r μᾶλλον δὲ προσκυνοῦμεν ἐγὼ καὶ προ πάντων ὁ ταῦτα λέγων. ἐγὼ καὶ μετὰ πάντας καὶ σὺν πᾶσιν· ἐν αὐτῶι τῶι Κ(υρί)ω τῶ Χ(ριστ)ῶ ἡμῶν. ὧι ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας ἀμήν
Final rubric: f. 303r Εἰς τὸ ῥητὸν τοῦ εὐαγγελίου

with scholia

PG 36, 281-308

CPG 3010.45

TLG 2022.045

3.4. ff. 303r-304v
In consecratione Eulalii Doarensium episcopi (oratio XIII)
Rubric: f. 303r Εἰς τὴν χειροτονίαν Δοαρῶν ὁμιλία ἐκδοθεῖσα· Εὐλαλίω ἐπισκόπω
Incipit: f. 303r Δέξασθε τὸν ἡμέτερον λόγον ἀδελφοὶ. κἂν ἐλάχιστος ἦι. κἂν παρὰ πολὺ τῆς ἀξίας λειπόμενος
Explicit: f. 304v καὶ παραστῆσαι τῶ Κ(υρί)ω λαὸν περιούσιον· ἔθνος ἅγιον· βασίλειον ἱεράτευμα· ἐν Χ(ριστ)ῶ Ἰ(ησο)ῦ τῶι Κ(υρί)ω ἡμῶν· ὧι ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας ἀμήν

PG 35, 852-856

CPG 3010.13

TLG 2022.026

4. ff. 305r-306v
Gregory of Nazianzus, Carmen ad virgines (Carmen morale I 2, 3) Exhortatio ad virgines Ad virginem
Rubric: f. 305r Πρὸς παρθένον παραινετικός
Incipit: f. 305r Παρθένε νύμφη Χ(ριστο)ῦ. δόξαζέ σου τὸν νυμφίον
Explicit: f. 306v ἵνα συνελθοῦσαι. τὸ κάλλος τοῦ νυμφίου ἴδητε καὶ μιγῆτε. τοῖς ἄνω μυστηρίοις

Attributed to Gregory of Nazianzus.

PG 37, 632-640

CPG 3035

TLG 2022.060

5. ff. 306v-307r
Gregory of Nazianzus, Hymnus vespertinus (Carmen dogmaticum I 1, 32) Doxologia
Rubric: f. 306v Εὐχή
Incipit: f. 306v Σὲ νῦν εὐλογοῦμεν Χριστέ μου λόγε
Explicit: f. 307r νοῦς δὲ καὶ σώματος δίχα. σοὶ θεὲ προσλαλείτω· τῶι Π(ατ)ρὶ καὶ τῶι υἱῶι. καὶ τῶι ἁγίων Πν(εύματ)ι· ὧι τιμὴ δόξα, κράτος. εἰς τοὺς αἰῶνας ἀμήν

Attributed to Gregory of Nazianzus.

PG 37, 511-514

CPG 3034

TLG 2022.059

6. ff. 307r-310r
Gregory of Nazianzus, Epistula XXVI ad Evagrium De divinitate vel Ad monachum
Rubric: f. 307r Πρὸς Εὐάγριον μοναχὸν περὶ θεότητος
Incipit: f. 307r Σφόδρα σε θαυμάζω καὶ λίαν ἐκπλήττομαι τῆς νηφαλιότητος
Explicit: f. 310r τούτου χάριν ἐνταῦθα τὸν περὶ τούτου στῆσαι τοῦ θεωρήματος δίκαιον ὠιήθην λόγον
Final rubric: f. 310r Πρὸς Εὐάγριον μοναχὸν περὶ θεότητος

Attributed to Gregory of Nazianzus.

With scholia.

PG 46, 1101-1108

CPG 3222

TLG 2017.070

7. ff. 310r-311v
Gregory of Nazianzus, Significatio in Ezechielem
Rubric: f. 310r Σημασία εἰς τὸν Ἰεζεκιήλ
Incipit: f. 310r Νομίζομεν τὸν ἄν(θρωπ)ον εἶναι τὸ λογικόν
Explicit: f. 311v παῖδες εἶναι τοῦ Ἐζεκίου· καὶ Ἱεζεκιὴλ δοῦλος γεγενῆσθαι πρότερον Ἱερεμίου
Final rubric: f. 311v Ὁμιλία εἰς τὸν Ἰεζεκιήλ

With scholia.

Attributed to Gregory of Nazianzus.

PG 36, 665-669

CPG 3060

TLG 2022.053

8. ff. 311v-326r
Gregory Thaumaturgus, Metaphrasis in Ecclesiasten
Rubric: f. 311v Μετάφρασις εἰς τὸν Ἐκκλεσιαστήν
Incipit: f. 311v Τάδε λέγει Σαλομὼν ὁ τοῦ Δα(βὶ)δ, βασιλέως καὶ προφήτου παῖς
Explicit: f. 326r καὶ κατ’ ἀξίαν ἀπολήψεσθαι ἔκαστον τῶν αὑτοῦ ἔργων τὴν ἀμοιβὴν. ἀγαθῶν τε ὁμοῦ καὶ φαύλων
Final rubric: f. 326r Μετάφρασις εἰς τὸν Ἐκκλεσιαστήν

PG 10, 988-1017

CPG 1766

TLG 2063.006

9.
Pseudo-Nonnus, Scholia mythologica
9.1. ff. 326v-331e
In orationem ΧΧΧΙΧ Gregorii Nazianzeni commentarius (ed. Nimmo Smith 1992) In orationem in sancta lumina historiae viginti quinque
Rubric: f. 326v Συναγωγὴ ἱστοριῶν ὧν ἐμνήσθη ὁ θεολόγος Γρηγόριος ἐν τῶ εἰς τὰ φῶτα λόγω
Incipit: f. 326v Οἱ θεολόγοι τῶν ἑλλήνων. ἐκ κρόνου καὶ ῥέας λέγουσι λέγουσι γεγενηθῆναι τὸν δία
Explicit: f. 331r τινα τῶν ἰχθύων γένη· ἐξ αλογίστου τιμῆς ἀτιμίαν ἑαυτοῖς ποριζόμενοι

PG 36, 1065-1072

CPG 3011.04

TLG 3127.001

9.2. ff. 331r-350r
In orationem IV Gregorii Nazianzeni commentarius (ed. Nimmo Smith 1992) In invectiuam I Adversus Iulianum nonaginta octo
Rubric: f. 331r Συναγωγὴ ἱστοριῶν και ὧν ἐμνήσθη ἐν τῶ αʹ στηλιτευτικῶ
Incipit: f. 331r Λόγος στηλιτευτικὸς ἐστὶ. ψόγος τῶν ὑπὸ Ἰουλιανοῦ γενομένων
Explicit: f. 350r θυσία ἦν γινομένη τῶι Διΐ· τὰ δὲ ἔπη εἰσὶν ταῦτα· Ζεὺς γὰρ ἐς Ὠκεανὸν μετ’ ἀμύμονας Αἰθιοπῆας χθιζὸς ἔβη μετὰ δαῖτα. θεοὶ δ’ ἅμα πάντες ἕποντο

PG 36, 985-1036

CPG 3011.01

TLG 3127.001

9.3. ff. 350r-357r
In orationem V Gregorii Nazianzeni commentarius (defective at the end, ed. Nimmo Smith 1992) In invectiuam II Adversus Iulianum quadraginta
Rubric: f. 350r Ἐν τῶ δευτέρω στηλιτευτικῶ
Incipit: f. 350r Ἡ περὶ τοῦ Ἀριάδνης στεφάνου αὕτη· Ἀριάδνη θυγάτηρ ὑπῆρχε Μίνωος τοῦ Κρητῶν βασιλέως
Explicit: f. 357r γίνεται οὖν παρ’ Ἕλλησιν ἑορτὴν τοῦ φαλλοῦ, ἣν προσηγόρευσαν Φαλλαγώγιαν (historia 37**) ||

PG 36, 1036-1058

CPG 3011.02

TLG 3127.001

10. f. 357r
Elpius Romanus, Effigies S. Gregorii Theologi
Rubric: f. 357r Ἐκ τῶν Ὀλυμπίου τοῦ Ῥωμαίου ἀρχαιλογουμένων ἐκκλησιαστικῆς ἱστορίας
Incipit: f. 357r Ἦν ὁ μακάριος Γρηγόριος τὸν σωματικὸν τύπον οὐ μέγας ἀνὴρ
Explicit: f. 357r τὰ ἄκρα τῆς γενειάδος ὡσπερεὶ κεκαπνισμένα ὑποφαίνων

The author is also known as Olympius Romanus or Ulpius Romanus

Ed. M. Chatzidakis (Μ. Χατζηδάκης), in Ἐπετηρὶς Ἑταιρείας Βυζαντινῶν Σπουδῶν 14 (1938), pp. 393-414, at p. 412, lines 71-77 (reprinted in Studies in Byzantine art and archaeology, London 1972, no. III)

BHG 730p

11. ff. 357r-357v
Gregory of Nazianzus, Testamentum (defective at the end)
Rubric: f. 357r Ἴσον τῆς διαθῆκης τοῦ ἁγίου Γρηγορίου μεταγραφὲν ἐκ τοῦ ἀρχετύπου δικαιώματος ἐν ὧ καὶ ἰδιόχειροι ὑπογραφαὶ σώζονται αὐτοῦ τε καὶ τῶν ὑπογραψάντων(?) μαρτύρων ὑπατεία Φλαβίου Εὐχερίου καὶ Φλαβίου Εὐαγρίου τῶν λαμπροτάτων πρὸ μιᾶς …
Incipit: f. 357r Γρηγόριος ἐπίσκοπος τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας τῆς ἐν Κωνσταντίνου πόλει ζῶν καὶ φρονῶν … καὶ ἐῤῥωμένοις τοῖς λογισμοῖς
Explicit: f. 357v αὐτὰς διενεγκεῖν τῆι

f. 357r damaged and illegible

PG 37, 389-392c4

CPG 3033

TLG 2022.058

Physical Description

Form: codex
Support: ff. 1r-357v: Parchment, medium thickness, arranged flesh-to-flesh and hair-to-hair with hair outermost (HFFH).
Extent: Codex: i + 358 + i leaves. 330 × 247 mm.
Foliation: [i] + 1-262, 262a, 263-357 + [ii]. Modern foliation in brown ink in Arabic numerals, recto, upper right corner.

Collation

The manuscript consists of 44 quires:
  • Quires 1-448 ff. 1r-351v
  • Quire 456 ff. 352r-357v

Quire signature in Greek numerals in light brown ink, sometimes faded, on the first folio recto and the last folio verso of the quires, lower margin, from f. 8v (αʹ) to f. 357v (μεʹ), missing on ff. 56v, 104v, 153r, 168v, 185r and 216v.

Five quire signatures in Greek numerals from a different sequence, but consistent with the main one, remain on the upper right-hand corner of ff. 17r (γʹ), 25r (δʹ), 33r (εʹ), 233r (λʹ) and 257r (λγʹ).

Condition

In good condition. The initial and final folios are subject to greater wear and tear; a patch covers three lines on f. 1v, rewritten; the last folio verso is illegible. f. 1 has a torn seam, ff. 1-5 have some holes between the columns of text, repaired in 2020. The outer margin of f. 51 is partially cut, the inner margin of f. 54 is torn, f. 269 has a tear, f. 142 an eraser smear. The margins of ff. 52, 106, 117, 202, 211, 217, 255, 280, 318, 319 are cut at the line of justification.

Layout

ff. 1r-326r: written space 215 × 150 mm. 27 lines per column. Pricked in the outer margins. Ruled in hardpoint, system Leroy 1, type Leroy 66C2f .

ff. 326v-357v: written space 215 × 150 mm. 27 lines per page. Pricking does not survive Ruled in hardpoint, system Leroy 1, ff. 326-335 (quires 41-42) type Leroy 66C2f (as ff. ff. 1-326); joint ff. 336 and 343 (outermost folio of quire 43) type Leroy C 02C1a ; ff. 337-342 and 344-357 type Leroy 00C1 .

Hand(s)

The manuscript is written in a minuscule script, upright or slanting slightly to the right, in dark brown ink, hanging from the ruling line. There is only moderate variation in letter size.

Headings are written in Alexandrine majuscule style. Scholia and annotations are written in majuscule with a large use of suprescript abbreviations.

Syllabic abbreviations are in use only for nomina sacra. Breathings are round and mute iota is occasionally adscript.

Punctuation includes the middle and upper point and full stop.

The last two texts on ff. 357r-357v are written in a mixed minuscule script, slanting to the right, in light brown ink, with extensive use of contractions and abbreviations.

Decoration

A pyle on f. 1r, partially lost, with mosaic pattern in blue, purple, green, orange tiles and spiral leaves on corners.

Major initial outlined in red and green on f. 1r.

Small initials in red ink from f. 14r.

Additions

f. 1r: the name Ἀρσε⟨νίου⟩ on the lower margin.

Possession note on f. 1r (partially lost) and f. 3r: ‘θεολόγος μονῆς παντοκράτορος χ(ριστο)ῦ’.

f. 321r: a name repeated three times in the lower margin ‘Γαβριήλ’

f. 357r: an owernship note on th upper margin: ‘Τοῦτο τὸ βιβλίον ἔστιν κτῆμα τοῦ Κονσταντίνου [unclear] τοῦ Γαρδικίου’.

Binding

Full tanned calfskin, tightback. Spine with bands tooled in gold and a red leather label with title: ‘Chrysostomi Homilae in Genesim’. Τhe author name (‘Γρ θεολ)’ is present on the headband.

355 × 270 × 110 mm.

History

Origin: The manuscript was copied in the 10th or 11th century.

Provenance and Acquisition

The manuscript comes from the Pantokratoros Monastery on Mount Athos (see notes on ff. 1r, 3r): from the possession notes is not clear whether Θεολόγος refers to Gregorius of Nazianzus or a monk of the monastery. The possession note of Constantinos of Gardikion on f. 357r is in all likelihood earlier.

Purchased from Pantokratoros by Richard Bentley (1662-1742) , Master of Trinity College.

Bequeathed by Bentley to the College Library after his death.

Additional Information

Record Sources

Description (2020) draws on M.R. James, The Western Manuscripts in the Library of Trinity College, Cambridge (Cambridge: Cambridge University Press, 1900), vol. 1, pp. 275-277.

Availability

Visitors to Trinity College who wish to consult Special Collections material are required to apply to the Library in advance of their visit. For information on eligibility and admission procedures see: Trinity College: Information for Readers.

Bibliography

    The western manuscripts in the library of Trinity College: a descriptive catalogue, James, M.R. (Cambridge, 1, Cambridge University Press, 1900) Catalogus codicum hagiographicorum graecorum Germaniae, Belgii, Angliae, van de Vorst, CharlesDelehaye, Hippolyte (Brussels, Société des Bollandistes, 1913) Überlieferung und Bestand der hagiographischen und homiletischen Literatur der griechischen Kirche: von den Anfängen bis zum Ende des 16. Jahrhunderts Texte und Untersuchungen zur Geschichte der altchristlichen Literatur, Ehrhard, Albert (Leipzig, 3, 1937) Repertorium Nazianzenum. Orationes, textus Graecus. 2, Codices Americae, Angliae, Austriae Studien zur Geschichte und Kultur des Altertums. Reihe 2, Forschungen zu Gregor von Nazianz ; 5, Mossay, Justin (Paderborn, Schöningh, 1987) A revised list of the manuscripts of the Pseudo-Nonnos mythological commentaries on four sermons by Gregory of Nazianzus Byzantion, Nimmo-Smith, Jennifer (57, 93-113, 1987) Histoire des collections complètes des Discours de Gregoire de Nazianze Publications de l'Institut orientaliste de Louvain, 48, Somers, Véronique (Louvain-la-Neuve, Université Catholique de Louvain, Institut Orientaliste, 1997)

Funding of Cataloguing

The Polonsky Foundation

Digital Images

Cambridge Digital Library