Medieval Manuscripts in Cambridge Libraries

A catalogue of Western manuscripts and papyri at Cambridge University Library, the Fitzwilliam Museum and selected Cambridge colleges

Cambridge, Fitzwilliam Museum, MS 51

Book of Hours (Use of Sarum)

Contents

Introduction: This Book of Hours was made in Flanders for the English market (see Rogers (1982), pp. 6 n. 8, 365). Following its arrival in England, various Latin and English texts were added to the manuscript by 15th-century hands. This includes a leaf of parchment containing a suffrage to St Roche that had been cut from an English illuminated prayer roll (f. 1). The contents and specific order of the original texts in this manuscript closely match with those in another Book of Hours that was made in Flanders for the English market: this manuscript, now Chicago, Newberry Library, MS 35 , was made in Bruges around the year 1460 and, in the 16th century, owned by Sir Thomas Mildmay (b. in or before 1515, d. 1566). While the Newberry Book of Hours was decorated by the so-called Mildmay Master, this manuscript probably was decorated by a closely associated artist or group of artists. For example, the full-page miniatures of Christ with an open book (f. 9v); the Throne of Mercy (f. 15v); St George (f. 21v); St Margaret (f. 33v); and the Crucifixion (f. 62v) in Fitzwilliam MS 51 all closely resemble corresponding miniatures in Newberry Library MS 35. The textual and decorative parallels between both manuscripts strongly support the idea that Fitzwilliam MS 51 was made in Bruges. Clarck Drieshen| Project Cataloguer | Curious Cures in Cambridge Libraries

Language(s): Latin and Middle English

1. 1r
Inscription refering to the Virgin Mary
Language(s): Latin
Incipit: 1r Diua faio [?] studiis Virgo Maria meis

Full transcription; added in the 17th or 18th century.

2. 1v
Suffrage to St Anthony
Language(s): Latin
Rubric: 1v Oracio beati Antonij
Incipit: 1v O beate antoni pastor inclite qui
Explicit: 1v Deus qui concedis obtentu beati antonii confessoris [...]||

The end of the text is much faded.

Added by a 15th-century hand.

Rudy (2015), pp. 165-167
3. 2r
Suffrage to St Thomas the Apostle
Language(s): Latin
Incipit: 2r [O] Thomas didime per Christum quem meruisti tangere te precibus rogamus altissonis sucurre nobis miseris ne dampnemur cum impijs in aduentu iudicis
Explicit: 2r Da nobis quesumus domine beati apostoli tui thome sollempnitatibus gloriari ut eius semper et patrociniis subleveamur et fidem congrua deuotionis fectemur. Per Christum dominum nostrum

Added by a 15th-century hand.

4. 2v
Suffrage to St Eustace
Language(s): Latin
Incipit: 2v O eustachij genere nobilis quem probauit fortuna labilis
Explicit: 2v Deus qui eustachium gloriosum martirem tuum in tentacionibus probasti et probatum coronasti ipsius sociorum que eius meritis et precibus in omni tribulatione tuum nobis presta auxilium et sempiterne consolationis interminabile gaudium Per dominum nostrum etcaetera

Added by a 15th-century hand.

5. 3r-8v
Calendar
Language(s): Latin

St Cuthbert (‘Cuthberti’) has been added to the Calendar (f. 7r) in a (?) 16th- or 17th-century hand.

6. 9r
Suffrage to St Ninian
Language(s): Latin
Incipit: 9r Stirps regalis que vita floruit prolem profer regem quem docuit . Patrum pater patronum genuit Ninianum mundus quo claruit
Explicit: 9r [D]eus qui populos pictorum et britonum per doctrinam sancti niniani episcopi et confessoris tui ad noticiam fidei conuertisti concede propicius vt cuius erudicione veritatis tue lucius perfundimur eius intercessione celestis patriam vite gaudia consequamur . Per Christum dominum etcaetera

Added by a 15th-century hand.

7. 9v-15r
The Fifteen Oes
Language(s): Latin
Rubric: 10r Incipiunt quindecim orationes ad Christum
Incipit: 10r O Jhesu Christe eterna dulcedo te amancium iubilus excedens omne gaudium et omne desiderium salus et amator peccatorum vere penitentium qui delicias tuas testatus es esse cum filijs hominum
Explicit: 15r Ita laudabilis et post huius uite terminum te merear laudare cum omnibus sanctis tuis ineternum . Amen . Pater noster .
8. 15r
Suffrage to St Philip
Language(s): Latin
Incipit: 15r [T]anto tempore vobiscum sum et non cognouistis me philippe philippe qui vidit me vidit et patrem meum . Gauuisi sunt discipuli domini . Viso domino
Explicit: 15r [D]eus qui nos anima appostolorum tuorum philippi et iacobi solempnitate letificas presta quesumus vt quorum gaudemus meritis instruamur exemplis Per Christum dominum nostrum Amen

Added by a 15th-century hand.

9. 15v-16v
Suffrage to the Trinity
Language(s): Latin
Rubric: 16r Memoria de sancte trinitate
Incipit: 16r Domine deus omnipotens pater et filius et spiritus sanctus N. uictoriam contra omnes inimicos nostros ut non resistere michi possuit nocere nec contra dicere sed dignatur uirtus eorum et consilium in bonum
Explicit: 16v Christus in se confidentes saluat . Christus vincit . Christus regnat . Christus imperat . sic Christus imperare dignetur me esse triumphatorem omnium aduersariorum meorum ut non timebo quid faciat michi homo . psalmus . Deus in nomine tue saluum me . etcaetera . Deus misereatur nostri et benedicat . Kyrieleyson . Christeleyson . Christeleyson . Domine exaudi . Et clamor Oremus.

This prayer is joint with the next prayer.

10. 16v-17r
Prayer to Christ for salvation
Language(s): Latin
Incipit: 16v Libera me domine ihesu Christe fili dei vnu qui in cruce suspensus fuisti et lancea perforari latus tuum permisisti et de precioso sanguine tuo redemisti
Explicit: 17r Exaudi me domine sicut exaudisti mariam magdalenam peccatricem et dimissa sunt ei peccata multa quoniam dilexit multum libera me domine N. famulum tuum ab omni malo presenti preterito et futuro et exaudi . me domine in omnibus peticionibus meis et de necessitatibus meis et periculis meis libera me domine qui cum patre et spiritu sancto vnus et regnas deus per omnia secula seculorum . Amen. De profundis clamaui ad te domine utsupra.

This prayer is joint with the previous prayer.

11. 17v-18v
Suffrage to St John the Baptist
Language(s): Latin
Rubric: 18r Memoria de sancto iohanne baptista
Incipit: 18r Gaude iohannes baptista . qui in ventris clausus cista . Congaudebas domino .
Explicit: 18v Beata iohannes baptiste Christi precursor atque preco redemptoris nostri porrige nobis manum misericordie tue et auxiliare nobis in omnibus necessitatibus nostris et angustijs et esto iugiter pius intercessor apud altissimi iudicis clementiam quatinus tuis meritis nos liberate dignetur ab omni tribulatione et augustia periculo et peccatorum tenebris eripiat et ad lucem celestis gaudij peducat Per Christum dominum nostrum . Amen .
12. 19r
Suffrage to St Bartholomew
Language(s): Latin
Incipit: 19r [B]artholomeus celi cidus aureum milies supra solis iubar radians erige merites nostras polo turbidas egras que et nostras sana confidencias In omnem terram etcaetera
Explicit: 19r [O]mnipotens sempiterne deus qui huius dieei veneranda sanctam que leticiam in beati bartholomee apostoli tui festiuitate tribuisti da ecclesie tue quesumus et amare quod credidit et predicare quod docuit Per Christum dominum nostrum Amen

Added by a 15th-century hand.

13. 19v-20v
Suffrage to St Thomas Becket
Language(s): Latin
Rubric: 20r Memoria de sancto thome cantuariensis
Incipit: 20r Gaude lux londoniarum thoma tutor animarum dei prouidentia . Natus matris matris die . sequens uitam uere me speciali gratia
Explicit: 20v Deus qui beatum thomam martirem tuum atque pontificem die martis pro ecclesia tua uarijs tribulationibus oppressum gloria et honore coronasti fac nos quesumus suis meritis et precibus sic huius uite seculi miserias transire et ad celi gaudia possimus peruenire Per Christum dominum nostrum . Amen .
14. 20v-21r
Suffrage to St Matthew
Language(s): Latin
Incipit: 20v-21r [B]eati eritis cum vos oderunt homines et cum seperauerint vos et exprobrauerunt et eiecerint nomine vestrum tanquam malum propter filium homines gaudete exultate ecce enim merces vestra multa est in celo . In omnem .
Explicit: 21r [D]eus qui beatum matheam apostolorum tuorum collegio sociasti tribue quesumus ut eius interuentione tue circa nos pietatis semper viscera lentiamur . Per Christum .

Added by a 15th-century hand.

15. 21v-22v
Suffrage to St George
Language(s): Latin
Rubric: 22r Memoria de sancto georgionam
Incipit: 22r Georgi martir inclite te decet laus et gloria predotatum milicia per quem puella regia existent in tristicia coram dracone pessimo te rogans corde intimo saluata est et animo se reddidit altissimo cum multi fidelibus fac ergo sic ut ciuibus tu nos iungas celestibus nostris ablutis sordibus ut simul cum leticia tecum sumus in gloria nostraque reddant labia laudes Christo cum gratia .
Explicit: 22v Omnipotens sempiterne deus qui deprecantium uoces benigne exaudis maiestatem tuam supplices exoramus ut sicut in honore beati et gloriosi martiris tui georgij draconem a puella superari voluisti isti ita eiusdem intercessione hostes nostros uisibiles et inuisiblies ne nocere nobis valeant concedere digneris . Per Christum dominum nostrum . Amen .
16. 22v
Suffrage to St Matthew
Language(s): Latin
Incipit: 22v [M]athee sancte bine pollens mun[ire] sedulis ihesum inter pella questibus vt nos in mundi gubernet turbinibus ne post eternus absorbiat interitus In omnem terram exiuit sonus etcaetera
Explicit: 22v da nobis quesumus omnipotens deus vt beati apostoli tui mathei et Euangeliste veneranda solempnitas et deuotionem nobis augiat et salutem Per Christum dominum nostrum

Added by a 15th-century hand.

17. 23r
Suffrage to St Simon and St Jude
Language(s): Latin
Incipit: 23r [B]eate symon et thadee inclite cernite nostas [sic] gemitus cum fletibus quique per lapsum meruimus baratrum per vos celorum meruimur aditum Annunciauerunt opera dei et facta eius intellexerunt
Explicit: 23r Oremus - [D]eus qui nos per beatos apostolos tuos symonem et iudam ad agnissionem tui nominis venire tribuisti da nobis eorum gloriam sempiternam et proficiendo celeberare et ciliberando proficere Per Christum dominum nostrum. Amen

Added by a 15th-century hand.

18. 23v-24v
Suffrage to St Christopher
Language(s): Latin
Rubric: 24r Memoria de sancto Christofero
Incipit: 24r Sancte Christofore martir ihesu Christe qui pro eius nomine penas pertulisti opem confer miseris atque mundo tristi qui celestis gloria regna meruisti Christofori sancti speciam quicumque tuertur illo nempe die nullo languore tenetur martir Christofore pro saluatoris honore fac nos mente fore dignos deitatis amore promisso Christi quiaque petis obtinuisti da populo tristi bonaque moriendo petisti confer solamen et mentis tolle grauamen iudicis examen fac mite sit omnibus amen
Explicit: 24v Concede quesumus omnipotens et misericors deus ut qui beati Christofori martiris tui memoriam agimus eius pijs meritis et intercessionibus a morte subitanea peste fame timore pauperitate et ab omnibus insidijs inimicorum nostrorum liberemur in terris per te ihesu Christe saluator mundi quem Christoforus meruit in humeris suis portare . Qui viuis et regnas deus per omnia secula seculorum . Amen .
19. 24v-25r
Suffrage to St Hugh of Lincoln [Avalon]
Language(s): Latin
Incipit: 24v Confessor domini Hugo Astantem plebem corrobora sancta intercessione vt qui victiorum pondee premimor beatitudinis tue gloria subleuemur et te duce eterna premia consequamur Amauit eum dominus et ornauit eum stola gloria induit eum
Explicit: 24v-25r Oracio - Deus qui beatum hugonem confessorem atque pontificem eminentia meritorum et claritate signorum eccelenter ornasti concede propicius vt eius exempla nos provocent et virtutes illustrent . Per Christum dominum nostrum Amen . Pater noster .

Added by a 15th-century hand.

20. 25v-26v
Suffrage to St Anne
Language(s): Latin
Rubric: 26r Memoria de sancta anna matris marie
Incipit: 26r Gaude felix anna que concepisti prolemque erat paritura Christum saluatorem
Explicit: 26r-26v Domine ihesu Christe qui beate anne tantam gratiam donare dignatus es ut uirginem maria matrem tuam in vtero suo portare mereretur da quesumus ut per intercessionem matris ac dilectissime filie marie matris tue ut per illam sacratissimam intercessionem ab omni periculo corporis et anime nos defendas et presentis uite salutem conferas et ad lucem celestis gaudij perducat . Per Christum .
21. 26v-27r
Suffrage to St Cuthbert
Language(s): Latin
Incipit: 26v [O] cuthberte quam aperte fulgit tua gracia nobis ferte nam nos parte speramus subsidia Tu de ferte pestem verte mortis a familia Vt nos parte vite certe senciamus gaudia . Ora pro nobis beate cuthberte Ut digni etcaetera
Explicit: 26v-27r Oracio - Deus qui graciam tuam beate cuthberti confessoris tui atque pontificis mirabiliter revellare dignatus es da quesumus vt omnes eius sibi deuoti meritis intercessionibus a pestilencia a morte subitania et ab omni malo misericorditer liberenter per Christum dominum nostrum Amen

Added by a 15th-century hand.

22. 27v-28v
Suffrage to St Katherine
Language(s): Latin
Rubric: 28r Memoria de sancta katherina
Incipit: 28r Gaude uirgo katherina qua doctoris lex diuina traxit ab erroribus
Explicit: 28r-28v Deus qui dedisti legem moysi in summitate montis synai et in eodem loco per sanctos angelos corpus beate katherine uirginis et martiris tue mirabiliter collocasti presta quesumus ut eius meritis et intercessione ad montem qui Christus est ualeamus peruenire Per Christum dominum nostrum .
23. 29r
Suffrage to St James the Great
Language(s): Latin
Incipit: 29r [O] lux et decus hyspanie sanctissime iacobe apostole qui inter apostolos primatum tenes primus eorum martirio laureatus
Explicit: 29r [P]rotector in te sperancium deus familiam tuam propicius iacobum a cunctis earum aduersitatibus potentie tue brachio defende Per Christum dominum nostrum . Amen .

Added by a 15th-century hand.

24. 29v-30v
Suffrage to St Mary Magdalen
Language(s): Latin
Rubric: 30r Memoria de sancta maria magdalena
Incipit: 30r Gaude pia magdalena spes salutis uite uena lapsorum fiducia
Explicit: 30v Gaude qui beata marie magdalene penitenciam ita tibi placitam gratamque fecisti ut non solum peccata dimitteres ueram eciam singulari tui amoris gratia illius intima perlustrares da nobis quesumus ita digne flere mala que commisimus ut et sanctam indulgentiam consequi ualeamus et in omnibus petitionibus propiciationis tue clemenciam senciamus . Per Christum .
25. 31r
Suffrage to St James the Less
Language(s): Latin
Incipit: 31r [O] candor perpetue pure castitatis bona operarie doctor veritatis
Explicit: 31r [D]eus qui iustum apostolum tuum iacobum perpetue castitatis flore candidatum ecclesie tue primum episcopum et tui operis vicarium preesse voluisti: concede quesumus vt ita ipse aperte sit pro nobis perpetuus intecessor: sicut tui mysterij extitit primus executor et doctor . Per Christum nostrum Amen

Added by a 15th-century hand. This suffrage is also found in a book of hours printed by Wynkyn de Worde in 1494 (see Edgar Hoskins, Horae Mariae Virginis or Sarum and York Primers with Kindred Books and Primers of the Reformed Roman Use (London: Longmans and Green, 1901), p. 113).

26. 32v
Suffrage to St Barbara
Language(s): Latin
Rubric: 32r Memoria de sancta barbara veirgina
Incipit: 32r Gaude barbara regina summa pollens in doctrina angeli misterio
Explicit: 32r-32v Omnipotens sempiterne deus trina et vna inseperabilisque maiestas qui sanctissimam uirginem et martirem tuam barbaram in plena tui agnitione super ceteras illustrare dignetas es pretende ineffabilem misericordiam tuam nobis et largire ita deuotum eidem exhibere famulatatum ut diuinas gracias suscipiamus quas omnibus ipsam colentibus a te promeruit specialiter impetrare . Per Christum dominum nostrum .
27. 32v-33r
Suffrage to St Armagil of Brittany
Language(s): Latin
Incipit: 32v Sancte dei preciose . aduocate gloriose confessor Armagile
Explicit: 33r Deus qui beatum Armigilum confessorem tuum mirabilibus et in muneris decorasti miraculis concede propicius : vt nos ab omni adversitate mentis et corporis semper liberemur supplicacionem que nostram ac audicionem votiuam consequi meriamur et feliciter ad eterne beatitudinis consorcium eius precibus perducamur Per Christum dominum nostrum Amen

Added by a 15th-century hand.

28. 33r-34v
Suffrage to St Margaret
Language(s): Latin
Rubric: 34r Memoria de sancta margarita uirgina
Incipit: 34r Gaude uirgo margareta que nutrices gregem letaminabas ad pascua
Explicit: 34r-34v Deprecationem nostram quesumus domine benignus intende precesque nostras clementer exaudi atque misericordiam tuam nobis largire ut intercessione beate margarete uirginis tue exquacunque necessitate ad te clamauerimus almiflua consolationis tue beneficia consequamur . Per Christum .
29. 35v-71r
The Hours of the Virgin with memoriae at Lauds
Language(s): Latin
Rubric: 36r Incipiunt hore beate marie uirginis
Incipit: 36r Domine labia mea aperies . Et os meum annunciabit laudem tuam .
Explicit: 71r Omnipotens sempiterne deus qui gloriose uirginis et matris marie corpus et animam ut dignum filij tui habitaculum effici mereretur spiritu sancto cooperante mirabiliter preparasti da ut cuius commemoratione lecamur eius pia intercessione ab instantibus malis et a morte perpetua liberemur . Per Christum dominum nostrum . Amen .
30. 71r-74v
The hymn Ave virgo virginum stella matutina (in the form of an exposition on the Salve regina)
Language(s): Latin
Rubric: 71r Has uideas laudes . Qui es sacra uirgine gaudes . Et uenerando piam . Studeas laudare mariam . uirginis intacte . cum veneris ante figuram . Pretereundo caue ne taceatur aue . Inuenies veniam sit salutando mariam . Salue
Incipit: 71r Salue uirgo uirginum stella matutina . Sordidorum criminum uera medicina Consolatrix hominum qui sunt in ruina . Precibus precancium mater te inclina .
Explicit: 74v Deus qui de beate marie uirginis utero uerbum tuum angelo nunciante carnem suscipere uoluisti . Presta supplicibus tuis ut qui uere eam dei genitricem credimus eius apud te intercessionibus adiuuemur . Per Christum dominum nostrum Amen.
31. 74v-78r
O Intemerata
Language(s): Latin
Rubric: 74v Ad beatam uirginem mariam .
Incipit: 75r O Intemerata et in eternum benedicta singularis atque in comparabilis uirgo dei genitrix maria gratissimum dei templum spiritus sancti
Explicit: 77r Qui cum patre et filio coeternus et consubstancialis cum eis et in eis viuit et regnat omnipotens deus
32. 77r-78r
Obsecro te
Language(s): Latin
Incipit: 75r Obsecro te domina sancta maria mater dei pietate plenissima summi regis
Explicit: 78r Et exaudi me dulcissima maria mater dei et misericordie Amen .
33. 78r-79v
The Seven Joys of the Virgin Mary (with indulgence)
Language(s): Latin
Rubric: 78r Quicumque heb septem gaudia in honre beate marie uirginis semel in die dixerit .C. dies indulgenciarum obtinebit a domino papa clemente qui hec septem gaudia proprio stilo composuit.
Incipit: 78r Uirgo templum trinitatis deus summe bonitatis et misericordie
Explicit: 79v O maria tota munda a peccatis nos emunda per hec septem gaudia . Et nos fecunda . et duc tecum ad iocunda paradysi gloria . Amen . Oratio.
34. 80r-80v
Salutations to the wounds of the Crown of Thorns and the Five Wounds
Language(s): Latin
Incipit: || 80r cruentatum exemplar humilium . O corona preciosa quam cruoris tinxit rosa plasmatoris omnium . per te fiat speciosa mens humana mens spinosa declinans in uicium .
Explicit: 80v Ad vulnus sinistri pedis . Veni pedis perforati aui vulnus in quo pati deus homo voluit . Comparandum es||

The sequence of prayers is imperfect both at the beginning and end.

35. 81r
Prayer to the Virgin Mary
Language(s): Latin
Incipit: 81r De precor sanctissima maria mater dei pietate plenissima summi regis filia mater gloriosissima mater
Explicit: 81r Et post mortem cum sanctis et eelectis suis uitam eternam ac omnibus fidelibus viuis et defunctis uitam et requiem sempiternam . Amen.
36. 81r-81v
Prayer to Christ on the Cross
Language(s): Latin
Rubric: 81r Ad ymaginem Christi crucifixi .
Incipit: 81v Omnibus consideratis paradysus uoluptatis es ihesu pijssime . in te fons paternitatis omnis fructus suauitatis plantauit plenissime . passionis tue fructus et cruoris tui fluctus defluens largissime finem fecit nostri luctus per hunc infernus destructus gemit amarissime

Full transcription.

37. 81v
Prayer to the Cross
Language(s): Latin
Rubric: 81v Ad Crucem Christi
Incipit: 81v Triumphale lignum crucis tu seductos nos reducis ad superna gaudia portas pandis uere lucis fauces claudis hostis crucis . diuina potencia . es adoro propter illum qui per te gregem pusillum reduxit in patria . confringens per hoc vexillum orthi uectes et sigillum signans infernalia .

Full transcription.

38. 81v-82r
Prayer to the Wounded Head of Christ
Language(s): Latin
Rubric: 81v Ad capud Christi
Incipit: Ave caput inclinatum despectiue coronatum spinis infidelium multis locis perforatum circumquaque cruentatum per te sumus liberati nos quos vmbra tenuit Dulce vulnus dulcis clauus et cruoris dulcis fauus per istud efferbuit Per te regat ignanus . emendetur homo prauus . in te qui spem habuit .

Full transcription.

39. 82r-82v
Prayer to St John the Evangelist
Language(s): Latin
Rubric: 82r Ad sanctam iohannem ewangelistam
Incipit: 82v Iohannes euuangelista tu sacram sacrista in quo deus iacuit . Me mundus fallit sophista per te michi dentur ista que supra meus uoluit Obsecro te per hunc flectum per dolorem et per metum quo cor tuum tremuit. Dum uideres deum spretum ut me ducas adhuc tecum quem Christus eripuit . Amen . Versus . Christus factus est pro nobis obediens usque ad mortem . mortem autem crucis . Versus Ora pro nobis sancta dei genitur . Ut digni efficiamur promissione Christi . Versus . Valde honorandus est beatus Iohannes euuangelista . qui supra pectus domini in cena recubuit . Domine exaudi . Oremus .

Full transcription.

40. 82v
Prayer to God invoking the Passion
Language(s): Latin
Incipit: 82v Omnipotens sempiterne deus qui vnigenitum filium tuum dominum nostrum ihesum Christum crucem coronam spineam et quinque vulnera subire uoluisti ut inimici a nobis expelleres potestatem qui et in cruce pendens mariam matrem suam uirginem uirgini commendauit presta quesumus ut omnes qui eius passionem ueneramur a peccatorum nostrorum nexibus eorum precibus liberemur . Per Christum

Full transcription.

41. 82v-84r
Prayer invoking the Seven Last Words of Christ on the Cross Bede the Venerable
Language(s): Latin
Rubric: 82v-83r Oratio uenerabilis bede presbiteri de septem verbis Christi in cruce pendentis quam creatorem quicunque cotidie deuote dixerit flexis genubus nec dyabolus nec malus homo ei nocere pote nec sine confessione morietur et per tringinta dies aute obitum suum uidebit gloriosam uirginem mariam in auxilium sibi preparatam .
Incipit: 83r Domine ihesu Christe qui septem uerba die ultimo uite tue in cruce pendens dixisti ut semper illa sacratissima uerba in memoria habere mus
Explicit: 84r Quod significat labores et dolores quos pro nobis miseris suscepisti iam fuisti fac ut audire merear illam dulcissimam vocem tuam dicentem michi veni amica mea quia iam disposui peticiones tuas consummari veni merum ut sedeas cum angelis meis sanctis in rengo meo epulari iocundari et commorari per in finita secula seculorum Amen.
42. 84r-84v
Prayer on the Passion
Language(s): Latin
Incipit: 84r Precor te pijssime domine Ihesu Christe propter illam caritatem qua tu rex celestis pendebas in cruce cum deifica caritate
Explicit: 84v ut sis michi placabilis super multitudinem peccatorum meorum faciam ultimo uite mee bonum et sanctum finem nec non gloriosam beatamque resurrectionem propter tuam misericordiam michi tribuere digneris . Amen .
43. 84v-85r
Salutations to Christ
Language(s): Latin
Incipit: 84v Ave domine ihesu Christe uerbum patris filius uirginis agnus dei salus mundi hostia sacra uerbum caro fons pietatis .
Explicit: 85r Aue uerum corpus domini nostri ihesu Christi natum de maria uirgine uere passum immolatum in cruce pro homine Cuius latus perforatum uero fluxit sanguine esto nobis pregustatum mortis in examine . O dulcis O piet . O ihesu fili marie . miserere nostri . Amen .
44. 85r
Ave caro Christi cara
Language(s): Latin
Rubric: 85r Oratio .
Incipit: 85r Ave caro Christi cara immolata crucis ara pro redemptis hostia . morte tua nos amara fac redemptos luce clara tecum frui gloria Amen.

Full transcription.

45. 85r-85v
Anima Christi
Language(s): Latin
Incipit: 85r-85v Anima Christi sanctifica me. corpus Christi salua me sanguis Christi inebria aqua lateris Christi laua me passio Christi conforta me mors Christi viuifica me O bone ihesu exaudi me ne permittas me seperari a te ab hoste maligno defende me in hora mortis uoca me et pone me iuxta te ut cum angelis laudem te in secula seculorum . amen .

Full transcription.

46. 85v
Prayer for the Elevation (with indulgence)
Language(s): Latin
Rubric: 85v Omnibus confessis et conteritus hanc oracionem dicentibus inter eleuacionem corpus Christi et tercium agnus dei dominus papa bonifacius concessit duo milia annorum indulgenciarum ad supplantationem philippi regis francie
Incipit: 85v Domine ihesu Christe qui hanc sacratissimam carnem et preciosissimum sanguinem tuum de gloriose uirginis marie utero assumpsisti et eundem sanguinem de sacratissimo latere tuo in ara crucis pro salute nostra effudisti et in hac gloriosa carne a mortuis resurrexisti . et ad celos ascendisti et iterum venturus es iudicare viuos et mortuos in eadem carne libera me per hoc sacrosanctum corpus tuum quod modo tractatur in altari in omnibus in mundicijs mentis et corporis et ab vniuersis malis periculis presentibus preteritis et futuris . amen .

Full transcription.

47. 86v-92r
The Seven Penitential Psalms
Language(s): Latin
Rubric: 87r Incipiunt septem psalmi penitenciales
Incipit: 87r Antiphona . Ne reminiscaris . Psalmus . Domine ne in furore tuo arguas me neque in ira tua corupias me.
Explicit: 92r Et perdes omnes qui tribulant animam meam quam ego seruus tuus sum. Gloria patri. Antiphona Ne reminiscaris domine delicta nostra uel parentum meorum neque vindictam sumas de peccatis nostris. Antiphona. Parce domine
48. 92v-93v
The Fifteen Gradual Psalms
Language(s): Latin
Incipit: 92v Ad dominum cum tribularer utsupra. psalmus
Explicit: 93v Benedicat tibi dominus ex syon qui fecit celum et terram. Gloria patri . Antiphona . Parce domine populo tuo quem redemisti precioso sanguine tuo et ne in eternum irasceris nobis

The first twelve of the Fifteen Gradual Psalms are listed only by their opening verses; the final three psalms (Psalm 131; Psalm 132; and Psalm 133) are given in full.

49. 93v-97v
Litany of Saints
Language(s): Latin
Incipit: 93v Kyrieleyson . Christeleyson . Kyrieleyson . Christe audi nos . Pater de celis deus miserere nobis . Fili redemptor mundi deus miserere nobis . Spiritus sancte deus miserere nobis. Sancta trinitas vnus deus. Miserere nobis.
Explicit: 97v et inuisibiles remoue pestem et famen en inmundiciam repelle amicis et inimicis nostris caritatemque perfectam atque infirmis sanitatem largire et omnibus fidelibus viuis ac defunctis in terra viuencium uitam et requiem eternam concede . Per Christum dominum nostrum . Amen .
50. 98v-113v
Office of the Dead
Language(s): Latin
Rubric: 99r Incipiunt uigilie mortuorum
Incipit: 99r Antiphona . Placebo. Dilexi quoniam exaudiet dominus uocem orationis mee
Explicit: 113v Fidelium deus omnium conditor. ut supra.
51. 114v-123v
Commendation of the Souls
Language(s): Latin
Rubric: 115r Incipiunt commendationes animarum
Incipit: 115r Beati immaculati in uia qui ambulant in lege domini
Explicit: 123v et electos tuos resuscitate gloria manifeste contemplationis tue perpetuo sacientur. Per Christum dominum nostrum . Amen.
52. 124v-128v
The Ten Psalms of the Passion
Language(s): Latin
Rubric: 125r Psalmi de passione Christi
Incipit: 125r Deus deus meus respice in me quare me deliquisti longe a salute mea uerba delictorum meorum
Explicit: 128v et electos tuos resuscitate gloria manifeste contemplationis tue perpetuo sacientur. Per Christum dominum nostrum . Amen.
53. 129r-129v
Preface to the Psalter of St Jerome
Language(s): Latin
Rubric: 129r Beatus uero ieronimus in hoc modo psalterium istud disposuit sicut angelus domini docuit per spiritum sanctum porro propter hoc abbreuiatum est quod hij qui sollicitudinem huius seculi habent uel homines qui in infirmitatibus iacet aut qui iter longinquum agunt . seu qui naufragio nauigant aut qui bellum commissuri sunt contra hostes nostros seu qui militant contra inuidiam dyabolorum aut qui uotum uouit deo cantare cotidie integrum psalterium et non possunt uel qui ieiunant et ieiunio fortiter debilitanter et qui festa uel solempnia non custodiunt et minime possunt cantare magnum psalterium et qui animas suas saluas volunt facere secundum misericordiam dei et uitam eternam uolunt habere assidue cantent hoc psalterium et possidebunt regnum eternum. Amen. Oratio.
Incipit: 129r Suscipe digneris domine deus omnipotens istos salmos consecratos
Explicit: 129v Concede queso domine ihesus Christe ut isti psalmi nobis omnibus proficiant ad salutem et ueram penitenciam faciendam omniumque peccatorum nostrorum remissionem impetrandam prestante domino nostro ihesu Christo qui viuis et regnas deus per omnia secula seculorum . Amen.
54. 130v-139v
The Psalter of St Jerome
Language(s): Latin
Rubric: 131r Incipit psalterium beati ieronimi
Incipit: 131r Uerba mea auribus percipe domine intellige clamorem meum
Explicit: 139r et remedium anime mee omni delictorum meorum ueniam et viuis et defunctis ad uitam proficiat sempiternam Amen.
55. 139r
Suffrage for St Roch
Language(s): Latin
Incipit: 139r Ora pro nobis beate Roche . vt mereamur preseruari a peste epedimie
Explicit: 139r Oracio. Deus qui beate Rocho per angelum tuum tabulam eidem afferentem promisisti vt qui ipsem pie inuocauerit A nullo pestis cruciata lederetur presta quesumus vt qui eius memoriam agimus meritis ipsius a mortifera peste corporis et anime liberemur per dominum

Full transcription; added in the 15th century.

56. 139v-140r
Liturgical ritual with twelve candles and medical recipe that form a remedy against epilepsy
Language(s): Middle English with a Latin heading
Rubric: 139v Pro Morbo caduco
Incipit: 139v Take xij candills of the lengthe of þe cheyfe joynt of þe hand and the xiij candill as lang as iij of the sayd xij and gar syng on messe of the holy gost and gar leyght the sayd xiij candills and apun euery candill wryhte on name and apvn the lange candill Jhesus
Explicit: 140r And truste in the grace of god and thys medicine wherthrughe þer has mony creatures receveyth helth

Rand (2006) considers the liturgical ritual and medical recipe as two separate items, however the recipe instructs the reader to 'gyffe þe seyke to drynke in posett ale fastyng anon after þis forsayd messe be don'.

Müller (1929), p. 107
Rand (2006), p. 47

Physical Description

Secundo Folio: 11r: amarissimi doloris
Form: codex
Support: Parchment (FHHF)
Extent: Codex: i + 140 + ii leaves. 175 × 120 mm.
Foliation:

20th-century foliation:

i + 1-140 + ii-iii + [iv]

Numbering in pencil in the upper right-hand corner of the rectos. Folios i, ii, and iii are early modern paper flyleaves. Folio [iv] is a modern paper leaf with a printed description of the manuscript.

Collation

This manuscript is currently too tightly bound and appears to have too many irregularities (e.g. tipped in singletons) to establish a collation formula securely.

Layout

100 × 70 mm. Ruled in dark pink ink, frame and line ruling. Mainly single columns. 21 lines to the page, written below top line.

Hand(s)

Folios 3r-8v copied by a single hand working in Northern Gothica Textualis Formata.

Folios 10r-139r copied by a single hand working in Northern Gothica Textualis Formata.

Added suffrages on folios 1v-2v, 9r, 15r, 19r, 20v-21r, 22v-23r, 24v-25r, 26v-27r, 29r, 31r, 139r by English scribes working in Northern Gothica Textualis Formata scripts.

Added suffrages on folios 32v-33r by an English scribe in a cursive sript with anglicana features.

Added medical ritual on folios 139v-140r by an English scribe in a cursive sript with anglicana and secretary features.

Decoration

Twenty-four full-page minatures framed in gold with full acanthus, floral, and spraywork borders.

  • Folio 9v: Christ standing, blessing with open book, and flanked by angels.
  • Folio 15v: Throne of Mercy.
  • Folio 17v: St John the Baptist.
  • Folio 19v: Martyrdom of St Thomas of Canterbury.
  • Folio 21v: St George.
  • Folio 23v: St Christopher.
  • Folio 25v: St Anne with open book, Virgin and Child, and angel.
  • Folio 27v: St Katherine of Alexandria.
  • Folio 29v: St Mary Magdalene.
  • Folio 31v: St Barbara.
  • Folio 33v: St Margaret emerging from dragon in prayer directed at Christ above.
  • Folio 35v: Agony in the Garden.
  • Folio 41v: Arrest of Christ.
  • Folio 52v: Christ before Pilate.
  • Folio 56v: The Flagellation.
  • Folio 59v: Christ carrying the Cross.
  • Folio 62v: The Crucifixion.
  • Folio 65v: The Deposition.
  • Folio 67v: The Entombment.
  • Folio 86v: The Last Judgement with the Virgin Mary and St John the Evangelist interceding.
  • Folio 98v: A funeral service.
  • Folio 114v: Souls carried to heaven by angels.
  • Folio 124v: The Man of Sorrows with the instruments of the Passion.
  • Folio 130v: St Jerome writing.

One half-page initial in a wide decorative frame, added by an English artist: f. 1v: St Anthony with pig.

Twenty historiated initials in white-patterned pink and blue on gold grounds for lesser text divisions:

  • Folio 47r: Holy Spirit.
  • Folio 47v: St Michael.
  • Folio 48r: St Peter and St Paul.
  • Folio 48v: St Andrew.
  • Folio 48v: St Laurence.
  • Folio 49r: St Stephen.
  • Folio 50r: St Nicholas.
  • Folio 50v: All Saints.
  • Folio 71r: Annunciation.
  • Folio 75r: The Virgin and Child.
  • Folio 78r: Presentation of the Virgin to the Temple.
  • Folio 80r: Wound in Christ's right hand.
  • Folio 80r: Wound in Christ's left hand.
  • Folio 80r: The Five Wounds.
  • Folio 80v: Wound in Christ's right foot.
  • Folio 80v: Wound in Christ's left foot.
  • Folio 81v: The Crucixifion with the Virgin Mary and St John the Evangelist.
  • Folio 81v: Empty cross.
  • Folio 82r: St John the Evangelist.

Large (6 lines) pink or blue white-patterned initials with foliage infill on gold grounds and full acanthus, floral, and spraywork borders, facing and mathing those for the full-page miniatures at major text dviisions

Large (2 lines) gold initials on pink and blue white-patterned grounds

Large (2 lines) gold initials with brown pen-flourishing on f. 1v [2x].

Small (1 line) plain initials alternatively in gold or blue with black or red pen-flourishing.

Line-fillers in gold, blue or red.

Headings of and introductions to texts of prayer copied in red ink.

Binding

19th-century quarter binding with brown leather spine and corners with marbled paper sides over pasteboards. The spine with four raised bands and a gold-stamped title inscription on a red leather label: ‘Missal Illuminated’; and the fore edge incised with the monogram ‘TP’.

Binding height: 185 mm; width: 125 mm; depth: 35 mm.

History

Origin: c. 1460-c. 1480 ; Flanders, probably Bruges.

Provenance and Acquisition

One or more owners from Northern England or Scotland in the second half of the 15th century: suggested by the additional suffrages to Sts Ninian, Hugh of Lincoln, Cuthbert, and Armel.

An acquaintance of a certain Edward Smith (fl. 16th century) : perhaps owned or accessed the manuscript, as suggested by the 16th-century inscription on f. 27r: ‘Edward Smith is a knave and a base rogue’.

T.P., fl. ? 17th century : owned the manusript: their initials inscribed on f. 140v: ‘P[?er] T.B.’ with the number ‘26’ inscribed above (in different ink); and incised in the manuscript's fore-edge..

Purchased by the Fitzwilliam Museum from Bernard Quaritch in 1890 for £60 (this sum inscribed in pencil on the inside of the front cover, and f. i recto). A cutting from a sale catalogue (probably Sotheby's), with a brief description of this manuscript at lot no. 626, has been pasted onto f. [iv] recto. Former pressmark ‘J. 51’ stamped on the inside of the front cover.

Additional Information

Record Sources

This catalogue entry draws on the descriptions provided by M.R. James , A Descriptive Catalogue of the Manuscripts in the Fitzwilliam Museum (Cambridge: Cambridge University Press, 1895) and Illuminated Manuscripts in Cambridge: A Catalogue of Western Book Illumination in the Fitzwilliam Museum and the Cambridge Colleges, Nigel Morgan and Stella Panayotova, with the assistance of Martine Meuwese, Elizabeth New, Suzanne Reynolds, Hanna Vorholt and Andrea Worm, Part One: Volume Two: The Meuse Region - Southern Neterlands (London: Harvey Miller, 2009)

Availability

Visitors to the Fitzwilliam Museum who wish to consult Collection material are required to apply to the Museum in advance of their visit. For information on eligibility and admission procedures see: Fitzwilliam Museum: Study Room.

Bibliography

    A Descriptive Catalogue of the Manuscripts in the Fitzwilliam Museum, James, Montague Rhodes (Cambridge, University Press, 1895) John of Gaddesden and the Rosa medicinae, Cholmeley, Henry Patrick (Oxford, Clarendon, 1912) Aus Mittelenglischen Medizintexten: Die Prosarezepte des Stockholmer Miszellankodex X. 90. Kölner Anglistische Arbeiten, Müller, Gottfried (Leipzig, 10, Tauchitz, 1929) The Stripping of the Altars: Traditional Religion in England, 1400-1580, Duffy, Eamon (New Haven, Yale University Press, 1992) Books of Hours Produced in the Low Countries for the English Market in the Fifteenth Century, Rogers, Nicholas (Cambridge, 1982) Manuscripts in the Library of Pembroke College, Cambridge and the Fitzwilliam Museum Index of Middle English Prose, Rand, Kari Anne (Woodbridge, Brewer, 2006) A Catalogue of Western Book Illumination in the Fitzwilliam Museum and the Cambridge Colleges Illuminated manuscripts in Cambridge, Morgan, Nigel J.Panayotova, Stella (London, Harvey Miller, 2009) Postcards on Parchment: The Social Lives of Medieval Books, Rudy, Kathryn M. (New Haven, Yale University Press, 2015) English Birth Girdles Devotions for Women in “Travell of Childe" Research in Medieval and Early Modern Culture, Morse, Mary (Berlin, 38, De Gruyer, 2024)

Funding of Cataloguing

Wellcome

Digital Images

Cambridge Digital Library